De stuwdam rukt op in Afrika, en daarmee de malariamug

De grote internationale steun voor waterbeheer in Afrika heeft geleid tot de bouw of planning van heel wat nieuwe stuwdammen. De gevolgen daarvan zijn niet louter positief, wist Malaria Journal eerder deze maand te melden. Onderzoekers zagen een verband tussen stuwmeren en de verspreiding van malaria, en constateert dat meer dan een miljoen mensen in Afrika dit jaar malaria krijgen omdat ze dicht bij een grote dam wonen. Onderzoekers waarschuwen dat plannen voor bijkomende grote stuwdammen nog eens tienduizenden mensen zullen besmetten.

De bouw van grote stuwdammen – met een hoogte van meer dan vijftien meter of een opslagcapaciteit van meer dan 3 miljoen kubieke meter voor hoogtes tussen de 5 en 15 meter – wordt algemeen gezien als een factor die economische groei bevordert, voor voedselzekerheid zorgt, armoede vermindert en de veerkracht vergroot in Afrikaanse landen onder de sahara.

De Wereldbank noemt de schaarste aan dammen en stuwmeren op het Afrikaanse continent een ‘infrastructurele kloof’ en de Raad van Afrikaanse ministers voor Water liet in een gezamenlijke verklaring weten dat Afrika ‘gegijzeld’ wordt door zijn eigen hydrologie, als gevolg van het tekort aan waterinfrastructuur. Aangemoedigd door de toegenomen internationale hulp bij de ontwikkeling van de watervoorraden, hebben de landen ten zuiden van de sahara in de afgelopen jaren diverse grote stuwdammen aangelegd om de uitdagingen met betrekking tot de voedselveiligheid en de toenemende vraag naar economische ontwikkeling het hoofd te kunnen bieden.

s12936-015-0873-2-1

Malaria wordt van mens op mens overgebracht door de Anopheles-mug, die stilstaand water nodig heeft om zich voort te planten. Stuwmeren, en met name de ondiepe poelen die zich vormen aan de oevers, zijn daarvoor de perfecte plek. Zo hebben de stuwmeren invloed op de verspreiding van de ziekte.

Niet geheel verrassend nam het aantal malariabesmettingen in Afrika ook toe met iedere nieuw gebouwde dam, melden de onderzoekers, met name in de gebieden rond de Bamendjin-dam in Kameroen, de Kamburu-dam in Kenia, het Koka stuwmeer in centraal Ethiopië, de Gilgel Gibe-dam in het zuidwesten van Ethiopië, de Manyuchi-dam in Zimbabwe en de Akosombo-dam in Ghana. De ziekte treft ieder jaar miljoenen mensen en eist wereldwijd jaarlijks circa 627.000 levens, waarvan 90 procent van de gevallen in Afrikaanse landen onder de sahara.

Uit de studie van Malaria Journal blijkt dat in totaal 15 miljoen mensen die binnen een straal van 5 kilometer rond dammen wonen risico lopen ziek te worden. De onderzoekers gaan ervan uit dat jaarlijks ook minstens 1,1 miljoen mensen daadwerkelijk besmet worden met malaria. De bouw van 78 geplande grote stuwdammen in Afrika zou in de volgende jaren leiden tot 56.000 extra malariabesmettingen per jaar, waarschuwen de onderzoekers.

Gelukkig bestaan er manieren om met het malariarisico te beperken. Door stuwmeren op een alternatieve wijze vorm te geven kan de voortplanting van muggen worden beperkt, bijvoorbeeld door op bepaalde tijdstippen de waterstand te veranderen en oevers te doen opdrogen. Ook het uitzetten van vissen die larven eten helpt, net als preventieprogramma’s waarbij muskietennetten worden uitgedeeld bij de bouw van een nieuwe dam.