Frontex schreeuwt om hulp, in de EU blijft het akelig stil

Terwijl duizenden vluchtelingen grens na grens oversteken binnen de Schengenzone, heeft het EU-grensagentschap Frontex een ernstig gebrek aan grenswachten aan de buitengrens van het Avondland. Die constatering komt vijf maanden nadat EU-leiders beloofd hebben het budget van Frontex met 26,8 miljoen euro te verhogen om de crisis het hoofd te kunnen bieden. EU-lidstaten geven echter geen gehoor aan de herhaalde oproepen van Frontex om meer grenswachten en apparatuur te leveren om de problemen aan de buitengrenzen van Europa aan te pakken.

Claude Moraes – voorzitter van de commissie van Burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van het Europees Parlement, waar Frontex aan rapporteert – bestempelt de huidige situatie als ‘schandalig’ en omschrijft de weifelende houding van de lidstaten richting Frontex als ‘een falen op het kritieke moment’.

Met name op de Griekse eilanden, aan de landgrens tussen Griekenland en Turkije, tussen Bulgarije en Turkije en langs de Hongaarse grens met Servië komt Frontex handen tekort. Volgens Moraes is Frontex een essentieel instrument in het antwoord op de migratiecrisis en ‘daarom zullen mensen verbaasd zijn dat Frontex ondanks de beschikbaarheid van financiële middelen niet beschikt over de uitvoeringscapaciteit die het nodig heeft’.

Afgelopen april maakten de EU-staatshoofden nog 26,8 miljoen euro vrij om Frontex in staat te stellen grenswachten in te huren. De overeenkomst, voortgekomen uit een topbijeenkomst, moest hét Europese antwoord zijn op de vluchtelingendrama’s die zich voltrokken op de Middellandse Zee. Dat liep anders. Omdat Frontex geen overkoepelende instelling met supranationale bevoegdheden is, maar slechts een coördinerende instantie, beschikt het agentschap in principe niet over eigen apparatuur en uitrustingen. Voor zijn grensoperaties moet het mensen en materieel – zoals schepen en patrouillewagens – van de EU-lidstaten lenen, die daar op hun beurt een vergoeding uit de Frontex-begroting voor krijgen. Daartoe moet Frontex echter jaarlijks onderhandelingen voeren en die lopen stroef. Frontex spreekt zelfs van een personeelstekorten van 4 tot 20 procent.

De omslachtige manier waarop Frontex moet onderhandelen maakt de organisatie inflexibel en niet machtig genoeg om continu zorg te dragen voor noodoperaties. Lidstaten lenen hun apparatuur soms slechts voor enkele maanden uit, waardoor Frontex aanhoudend bezig is noodzakelijke middelen te bemachtigen. Zelfs toen EU-commissaris Dimitris Avramopoulos (Migratie, binnenlandse zaken en burgerschap) vorige maand alle 28 EU-ministers van Binnenlandse Zaken aanschreef in een pleidooi voor hulp, bleef het akelig stil. Slechts mondjesmaat leverden EU-lidstaten grenswachten en uitrusting aan, waardoor Frontex onderbezet en matig uitgerust blijft. “Het aanbod van personeel en uitrusting van de lidstaten is nog steeds zeer beperkt”, liet een woordvoerster van Frontex desgevraagd weten.

Ondertussen sluiten steeds meer landen hun grenzen tijdelijk af. In Hongarije is inmiddels een hek op de grens met Servië geplaatst, en wordt het leger ingezet voor grensbewaking, in Duitsland en Oostenrijk worden delen van de grens tijdelijk gesloten. In Nederland voert de marechaussee controles uit aan de grens om mensensmokkelaars de wind uit de zeilen te nemen. Waar nationale overheden de middelen hebben om dergelijke acties te ondernemen, blijft het Frontex aan mankracht ontbreken.

Het frustreert adjunct-directeur Gil Arias-Fernandez, die zijn onvrede niet onder stoelen of banken steekt en stelt dat ‘het hebben van het geld nutteloos is als het niet aan de benodigde apparatuur kan worden uitgegeven’. Ondertussen waarschuwen hooggeplaatste Frontex-functionarissen dat het agentschap kan worden gedwongen om een ​​deel van het geld terug te geven aan Brussel, als het dat tegen het eind van het jaar nog niet heeft weten uit te geven.

Toch zijn er ook landen die wel middelen beschikbaar stellen aan Frontex. Ironisch genoeg zijn dit juist de landen die geen lid zijn van de EU. Zo leunt Frontex zwaar op de inzet van IJsland. Het land heeft meer dan eenderde van de gehele kustwachtvloot aan het agentschap geleend voor humanitaire missies in Griekenland en Italië. Ook Noorwegen, geen lidstaat, is op eenzelfde wijze coöperatief. De belangrijkste EU-bijdrage kwam deze zomer uit Groot-Brittannië. De Britten leenden de HMS Bulwark uit die in mei en juni van dit jaar 3.000 levens redde voor de Italiaanse kust.