In beeld: herfst in het Rijksmuseum

’t Is weer voorbij, die mooie zomer. Hoewel de caféterrassen nog door de laatste zonnestralen worden verwarmd, heeft de herfst vandaag toch zijn intrede gedaan in ons land.

De herfst is altijd een dankbaar onderwerp geweest voor kunstenaars. Niet alleen in muziek (die solo van Slash in November Rain!) en theater, maar zeker ook in literatuur en beeldende kunst. In de literaire traditie is de herfst altijd het seizoen geweest van de verloren dromen. In de poëzie komt dit het sterkst naar voren. Wie kent niet het prachtige Weet je nog van Hans Lodeizen, op muziek gezet door Herman van Veen en daardoor onsterfelijk gemaakt? Het gedicht over twee geliefden die op een herfstige dag (‘toen de wind / de bomen tergde en hen de mantels / van het lichaam trok’) een punt zetten achter hun relatie is voor velen herkenbaar. Of het gedicht In de herfst van M. Vasalis, ook over liefdesverdriet: ‘Hol en leeg van verlangen / en de gele amberen bomen / de groene en barnstenen stammen / het licht hangt stil in de bladeren.’

Melancholie en herfst – ze gaan hand in hand.

Het smartelijke gedicht Peer van Drs. P staat ook in deze traditie, en wil – tot slot – ik niet onvermeld laten:

De rozen zijn uitgebloeid, het is geen zomer meer
Ik ben alleen en heb een peer

De avond valt ook steeds vroeger, wat ik ook probeer
Ik schik de peer en snij de peer

In weemoedige, herfstige sfeer
Peuzel ik mijn stukje peer

De koude sluipt nader en de regen druizelt neer
Ik ben alleen en zonder peer

Kunst
Ook in de beeldende kunst is het herfsttij een dankbaar onderwerp. HP/De Tijd grasduinde door de omvangrijke collectie van het Rijksmuseum en selecteerde de mooiste werken rond het thema ‘herfst’.

SK-A-464
Stilleven met haas en andere jachtbuit, Jan Weenix, 1697
SK-A-1107
Stilleven met citroen en geslepen glas, Maria Margaretha van Os, 1823 – 1826
RP-P-1967-766
Herfst, Jean Hogenberg, René Boyvin, anoniem, 1500 – 1600
RP-P-2004-508B-8
Vogel vliegend bij herfsttakken, Matsumura Keibun, Aoki Kôsaburô, Aoki Kôsaburô, 1892
RP-P-OB-25.718
Regen, Thames Embankment, Londen, Willem Witsen, Dirk H.M. Harting, 1870 – 1923
RP-T-1904-394
Tros blauwe druiven, Jean Bernard, 1775 – 1833
SK-A-4821
Stilleven met kazen, Floris Claesz. van Dijck, ca. 1615
SK-C-523
Stilleven met jachtgerei, Johannes Leemans, 1678
SK-A-3093
Herfstlandschap, Johan Hendrik Weissenbruch, ca. 1875 – ca. 1903
SK-A-2523
Het moeras, Anton Mauve, ca. 1885 – ca. 1888
SK-A-138
Festoen van vruchten en bloemen, Jan Davidsz. de Heem, 1660 – 1670
SK-A-1104
Stilleven met jachtbuit en Griekse stèle: allegorie op de Herfst, Georgius Jacobus Johannes van Os, 1818
RP-P-1977-406
Herfst, Tsukioka Kôgyo, 1890 – 1900
SK-A-378
Stilleven met klein dood wild en vruchten, Frans Snijders, 1600 – 1657
SK-C-155
Stilleven met bloemen en vruchten, Jan van Huysum, ca. 1728