En ondertussen bezwijken de buren van Syrië onder alle vluchtelingen

Terwijl men het er in Europese landen maar niet over eens wordt of er duizend of vijfduizend Syrische vluchtelingen moeten worden opgenomen, raken de buurlanden van Syrië – Jordanië, Turkije en Libanon – almaar voller en de opvangmogelijkheden uitgeput. De toekomst voor ontheemde Syriërs ziet er grimmig uit. De meest veilige optie, onderdak zoeken bij de buren, wordt minder aantrekkelijk met de dag en voor sommigen is de reis naar Europa de enige uitweg.

Tot dusver zijn er dit jaar bijna 260.000 vluchtelingen, voornamelijk afkomstig uit de Syrische oorlogsgebieden, via Griekenland de Schengenzone ingekomen. Daarmee is het aantal vluchtelingen dat voor een doorreis naar Griekenland kiest in plaats van voor opvang in Turkije flink gestegen, zo laten cijfers van de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) zien.

Gedurende de zomermaanden was het aantal migranten dat Turkije verliet twee keer zo hoog als vorig jaar. Om die stijging te verklaren, heeft de UNHCR de situatie in landen als Turkije en Libanon, waar veel vluchtelingen terecht komen voordat ze naar Europa komen, onder de loep genomen. Volgens UNCHR kreunt de economie en de infrastructuur van de gastlanden onder het toenemende gewicht, waardoor het steeds moeilijker wordt voor vluchtelingen om werk, onderdak, gezondheidszorg en onderwijs te vinden.

Leegstaande huizen en huisjesmelkers
Een aantrekkelijk toevluchtsoord is Libanon allang niet meer. Weliswaar kunnen de 1,3 miljoen Syrische vluchtelingen daar worden voorzien in hun basisbehoeften, maar de Libanese regering heeft besloten geen opvangkampen meer voor vluchtelingen op te zetten.

Scholing is per definitie een heikel thema. Volgens cijfers gepubliceerd in de Britse krant The Independent kan maar 30 procent van de Syrische kinderen naar school. En door financiële problemen kan het Wereldvoedselprogramma ook nog maar voorzien in de helft van de toch al magere voedselsteun aan vluchtelingen in Libanon.

De leefomstandigheden voor Syriërs komen daardoor rechtstreeks in het gedrang, al proberen hulporganisaties eigen kampen op te zetten. Een alternatief is leven in zelfgemaakte onderkomens of toevlucht zoeken in leegstaande huizen. Enkele vluchtelingen huren ook een woning, maar door de grote toestroom aan vluchtelingen is de private huizenmarkt onder druk komen te staan, waardoor vluchtelingen eenvoudig ten prooi vallen aan huisjesmelkers.

Aan het werk
In Jordanië bestaan nog wel mogelijkheden om in vluchtelingenkampen opgenomen te worden, maar het valt niet mee daarvoor in aanmerking te komen. Het land houdt namelijk zijn officiële grens met Syrië gesloten, formeel omdat gevreesd wordt dat terroristen zich voor kunnen doen als vluchtelingen en op die manier Jordanië zullen infiltreren. Toch bestaan er voor vluchtelingen nog ‘informele doorgangen’, maar de wachttijden daarvoor zijn lang. Al meer dan een half miljoen Syriërs heeft daardoor een heenkomen buiten de kampen gezocht.

Vluchtelingen hebben in Jordanië slechts beperkte arbeidsrechten, aangezien de Jordaanse overheid vreest voor een stijging van de werkloosheid van Jordaniërs. Volgens UNHCR worden duizenden vluchtelingen echter illegaal aan het werk gezet. Bijna alle Syrische vluchtelingen in Jordanië leiden een bestaan onder de armoedegrens.

In Turkije krijgen Syrische vluchtelingen enkel een zogenaamd ‘statuut van tijdelijke bescherming’, omdat het land kiest voor een eigen, beperkte interpretatie van het Verdrag van Genève. Die interpretatie houdt in dat enkel Europeanen officieel als vluchtelingen erkend kunnen worden in Turkije. Desalniettemin vangt Turkije alle Syrische vluchtelingen die hulp behoeven op, waardoor zij een onbepaalde tijd in Turkije kunnen blijven en worden voorzien in opvang, gezondheidszorg en onderwijs. Maar met twee miljoen vluchtelingen is de Turkse gezondheidszorg flink onder druk komen te staan.

Door het tijdelijke beschermingsstatuut hebben migranten geen recht op werk, waardoor zwart werk de enige mogelijkheid om iets te verdienen is. Daarbij ligt uitbuiting constant op de loer. Bovendien worstelt Turkije intussen al sinds het begin van de Syrische burgeroorlog met een toenemend aantal vluchtelingen. De problemen worden alsmaar groter en duidelijker, wat tot stijgende frustratie onder de Turkse bevolking leidt. Daar komt nog bij dat Turkije meer en meer militair in de burgeroorlog betrokken geraakt en ook de interne strijd met de Koerdische minderheid escaleert.

De huidige instroom van vluchtelingen in Europa is, zo zegt de UNHCR, vooral te wijten aan de internationale donoren die kiezen voor goedkope oplossingen. Niet verrassend ziet een steeds grotere groep Syrische vluchtelingen daardoor dat er voor hen geen toekomst is, niet in Turkije, niet in Libanon en niet in Jordanië. Verder vluchten en de korte oversteek naar de Griekse eilanden wagen is dan nog maar een kleine stap.