Loodvergiftiging en diarree: leven in ‘s werelds meest vervuilde woongebied

De Matanza Riachuelo is een van de vijf meest vervuilde waterwegen op aarde. En uitgerekend aan deze rivier ligt Villa Inflamable – het Ontvlambare Dorp. Hier, in een van de zwaarst vervuilde gebieden ter wereld, wonen meer dan 1.500 gezinnen, bijna 11.000 mensen. Dagelijks staan ze bloot aan allerlei infectieziekten, grote stapels afval en de kankerverwekkende zware metalen en andere vervuilende stoffen van de omliggende fabrieken. En dan zijn er nog de toxische resten in de bodem onder hun huizen. Ondanks saneringsplannen vanuit de overheid wil het echter nog niet erg lukken met het verhuizen van de bewoners.

Rondom Villa Inflamable – ten zuiden van Buenos Aires, te midden van de petrochemische industrie van Dock Sud – komen alle milieuproblemen van de Matanza Riachuelo samen. De rivier die bekendstaat als een van de tien ongezondste plaatsen ter wereld mondt uit in Buenos Aires. Het gebied kenmerkt zich door vervuilende bedrijven, vooral olie-, chemische en petrochemische bedrijven en bedrijven die giftig afval verwerken. En naast schadelijke bedrijvigheid, herbergt het gebied dus ook mensen.

Woongebieden kenmerken zich door armoede, gammele huizen, clandestiene afvalstorten en de afwezigheid van riolering. Het rivierwater van dit deel van de Riachuelo is dood, de modder vervuild en overal zijn resten afval die zich vermengen met industrieel textiel van grote en kleine bedrijven die zich zonder enige vorm van controle van hun afval ontdoen. De stank is ondraaglijk.

Kinderen die leven in Villa Inflamable kampen massaal aan loodvergiftiging. De allerjongsten, net een paar maanden oud, vertonen de besmettingssymptomen vaak al: nachtelijke bloedneuzen, knallende hoofdpijn, pijn aan de botten. Volgens het Argentijnse Centrum voor de Controle en Preventie van Ziektes kun je bij kinderen vanaf 10 microgram per deciliter bloed spreken van loodvergiftiging. In het woongebied zijn doseringen van 55 microgram lood heel gangbaar. Loodvergiftiging kan de ontwikkeling van het kind zwaar verstoren.

Vlak buiten Villa Inflamable is het niet veel beter gesteld met de bevolking. In het hele bekken van Matanza Riachuelo wonen 5 miljoen mensen. Een derde heeft geen toegang tot schoon drinkwater, ruim de helft geen toegang tot riolering. Veel kinderen hebben diarree. Het drinkwaternet is vervuild, de faciliteiten onhygiënisch.

Al met al voldoende reden voor de autoriteiten om de schandelijke situatie langs de Matanza Riachuelo aan te pakken. Het Hooggerechtshof beval dan ook in 2008 de sanering van de Villa Inflamable. In 2011 legde de Autoriteit voor het Matanza Riachuelo-bekken (Acumar) een plan voor dat allereerst de verplaatsing van woonkernen beoogt. Vervolgstappen bestaan uit reconversie van de industrie, de zuivering van de rivieren en hun oevers. Verdere plannen bestaan uit de aanleg van riolering en drinkwaterzuivering en het ophalen en verwerken van afval. In totaliteit is er sprake van meer dan 1.600 projecten die allen tegen 2024 afgerond dienen te zijn. Hiertoe behoort ook de investering van 3,5 miljard euro voor de bouw van 1.900 nieuwe woningen voor bewoners die moeten verhuizen ten behoeve van de saneringswerkzaamheden.

Veel inwoners van Villa Inflamable willen echter niet verhuizen, om uiteenlopende redenen. Sommigen vinden de hun aangeboden woning maar niks, bijvoorbeeld omdat deze te klein is. Het gros van de families is aan veel ruimte gewend. Anderen hebben geen idee hoe erg de vervuiling in hun woongebied is. Of ze hebben een zaak opgebouwd in hun eigen huis, ze recyclen materiaal, en ze weten niet of ze dat in de nieuwe woning zullen kunnen voortzetten. Ook de zware rivaliteit tussen supporters van twee voetbalploegen – Dock Sud uit de oude en San Telmo uit de nieuwe wijk – speelt een rol. Die ontaardt regelmatig in zware geweldsuitbarstingen.

Volgens de nationale ombudsdienst wordt er daardoor nog te weinig vooruitgang geboekt in de sanering van de zone. Hij wijst er ook op dat de grote uitdaging zit in het bepalen van welke soort industrie zich in de toekomst in de region mag vestigen. “We moeten rekening houden met de capaciteit van de ecosystemen en de complexiteit van de zone, en met de participatie van de bevolking”, aldus de ombudsman.