Waarom Poetin het regime van Assad steunt

Hoewel al jarenlang en meermaals anders is voorspeld, blijft president Assad van Syrië stevig in het zadel zitten. Nu Rusland – al jaren een onvoorwaardelijk aanhoudende steun voor het regime van Assad – ook militair ingrijpt in Syrië, is de waarschijnlijkheid dat Assad ten val komt nog een heel stuk kleiner geworden. Als men de ontwikkelingen in het recente verleden in beschouwing neemt, is het ook evident dat Moskou die steun zal blijven geven.

De verklaring voor de Russische steun aan Assad kan gevonden worden in de Arabische Lente. Toen zo’n vijf jaar geleden in Libië vreedzaam protest tegen dictator Kadhafi al snel overging in bloedvergieten, drong het Westen aan op een humanitaire interventie. Rusland maakte geen gebruik van zijn veto en onthield zich van stemming in de Veiligheidsraad, waardoor het mogelijk was de resolutie die een humanitaire interventie mogelijk maakte te laten passeren. Maar de interventie ontpopte zich al snel als een campagne om Kadhafi af te zetten, uitgevoerd door een internationale coalitie onder leiding van de NAVO. Dat terwijl regime change niet viel onder het beperkte VN-mandaat van de coalitie, hetgeen een trap tegen het zere been van Poetin was. Wat volgde was dat Libië na het afzetten van Kadhafi uiteenviel in door rivaliserende islamistische groeperingen beheerste regio’s.

Toen ook de situatie in Syrië alsmaar slechter werd en een burgeroorlog op komst leek, vreesde het Kremlin voor een nieuwe interventie om een autoritaire heerser af te zetten en democratie te vestigen. Ze vreesden dat dit Syrië in de afgrond zou storten, zoals dat eerder bij Libië was gebeurd. Voor Moskou was de Westerse steun aan extremistische islamistische groepering dan ook onbegrijpelijk. Overtuigd door het idee dat de situatie in Syrië nog veel erger zou gaan worden dan deze al is, koos Poetin ervoor het Assadregime te blijven steunen. Daarnaast zou het Kremlin onder leiding van Poetin Syrië ook zeker doen verworden tot een nieuwe vrijplaats voor terroristen. Die terroristen zouden dan vanuit Syrië makkelijk hun strijd kunnen verplaatsen naar de Kaukasus en Centraal-Azië.

Cijfers van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken toonden aan dat tot medio 2015 ruim 2.200 jihadi’s uit Rusland naar Syrië af zijn gereisd. In de ogen van Moskou is het beter om islamitische extremistische groeperingen via Assad in Syrië te bestrijden, dan op Russisch grondgebied. Daar speelt ook Poetin’s overtuiging een rol, dat het Westen extremisten gebruikt als geopolitiek machtsinstrument om de Amerikaanse invloedssfeer te vergroten.

Natuurlijk lijkt het – met in gedachten nog de Russische annexatie van de Krim – huichelachtig van Poetin om te wijzen op de noodzaak van het respecteren van de nationale soevereiniteit van Syrië. Daarnaast is de kans groot dat het Kremlin de chaos in Oekraïne wijt aan het Westen, dat uit was op een machtswisseling. Het Kremlin vreesde bovendien dat Oekraïne een opmaat voor een soortgelijke actie in Rusland was.

Al met al is de Russische houding in Syrië zo goed te verklaren. Bovendien laat Moskou zo zien zich te hebben hersteld van de nederlaag in de Koude Oorlog. Om te komen tot een oplossing voor het Syrische conflict is het in ieder geval van belang rekening te houden met de Russische belangen en angsten.