Crash in Egypte: het t-woord is gevallen

Zaterdagochtend, om 05.13 Nederlandse tijd, verdween Metrojet 9268 van het radarscherm. Het Russische passagiersvliegtuig met 224 inzittenden was onderweg van de Egyptische badplaats Sharm el-Sheikh naar het Russische St. Petersburg. Ongeveer twintig minuten na de start was de ramp op het Sinaï-schiereiland een feit. De Airbus A321 stortte neer in de woestijn, alle passagiers vonden de dood. Onder de slachtoffers bevonden zich minstens 17 kinderen.

Eerst werd er gespeculeerd over een technisch mankement als oorzaak van de crash. De eerste onderzoeksresultaten van de zwarte doos zijn binnen; er lijkt geen noodsignaal te zijn afgegeven. De luchtvaartmaatschappij Kogalimavia verwerpt de mogelijkheid dat een technische fout de vliegtuigramp in Egypte heeft veroorzaakt. Vermoedens zijn gewekt. Gaat het hier om terreur?

Verdacht is een verklaring van de terroristische organisatie Islamitische Staat (IS). Een paar uur na de vliegtuigcrash verscheen op Twitter een bekentenis, waarin IS de verantwoordelijkheid voor de aanslag op zich nam. Het nieuws verspreidde zich snel. Hadden islamistische terroristen daadwerkelijk een aanslag gepleegd op een Russisch vliegtuig in Egypte? Is de terroristische IS-militie in staat om een passagiersvliegtuig te vernietigen? En zo ja, hoe?

Feit is dat jihadisten in de ‘wilaayat sinai’ – het geografisch-administratieve gebied van IS in Egypte – al enige tijd beschikken over luchtdoelraketten die vanaf de schouder te lanceren zijn. Deze zogenaamde Manpads (Man Portable Air Defense System) waren al meermaals te zien in foto’s en propagandavideo’s van IS. Onder meer is te zien hoe jonge jihadisten op het sinaï-schiereiland als deel van hun opleiding oefenen met Manpads-systemen. En in januari 2014 schoot de islamistische terreurgroep Ansar Beit al-Maqdis ook al een Egyptische militaire helikopter uit de lucht met behulp van een Manpads-systeem.

Bij de wapensystemen die in handen zijn van IS in Egypte gaat het volgens deskundigen hoofdzakelijk om SA-7-Manpads, typeaanduiding 9K32 Strela-2. De in de jaren zestig ontwikkelde luchtdoelraket van Sovjet-makelij is een populair Russisch exportproduct en al veelvuldig in handen van terroristen gevallen. Zo vuurden Al-Qaida-aanhangers in het Keniaanse Mombasa in november 2002 SA-7-raketten op een Israëlisch passagiersvliegtuig dat net gestart was. Het bleef bij een schampschot waardoor het toestel weer veilig kon landen. Een jaar later schoten terroristen in het Irakese Bagdad op een Airbus van DHL. Een motor vloog in brand, maar het vliegtuig kon nog een noodlanding maken.

De verspreiding van luchtdoelraketten onder terroristen nam een vlucht in 2011, toen de val van de Libische dictator Muammar al-Kaddafi resulteerde in massale plunderingen van wapendepots. Talloze Libische Manpads doken niet veel later weer op in Mali, Egypte en zelfs Gaza. De Duitse federale inlichtingendienst (BND) waarschuwde vorig jaar al voor Manpads van IS in Noord-Irak.

Waarnemers vrezen dat islamistische terroristen in aanvulling op oudere modellen nu ook beschikken over de moderne SA-18 raketten van het type 9K38 Igla. Die zijn veel nauwkeuriger en efficiënter dan hun voorgangers. Dat is onder meer te danken aan hun grotere bereik; de 9K32 Strela-2 kan luchtdoelen op een afstand van maximaal 4.200 meter raken. De maximale vlieghoogte van de raket is ongeveer 2.300 meter. De moderne 9K38 Igla heft een bereik van tot 5.200 meter en een vlieghoogte van circa 3.500 meter.

BUK
De hamvraag is nu of IS-terroristen, zoals zij zelf beweren, vlucht 7K9268 boven de Sinaï uit de lucht hebben geschoten. Volgens gegevens afkomstig van Flightradar24 bevond het toestel zich kort voordat het van de radar verdween op een hoogte van 10.300 meter. Buiten bereik van de draagbare Manpads dus. Een treffer op dergelijke hoogte vereist op zijn minst een BUK-systeem, waarmee de Maleisische vlucht MH17 afgelopen jaar werd neergeschoten boven het oosten van Oekraïne. Over zulk wapentuig beschikken de IS-jihadisten in de Sinaï echter niet.

Mogelijk is natuurlijk wel dat vlucht 7K9268 zaterdag al kort na de start onder vuur van een Manpad lag, maar dat de schade veroorzaakt door granaatscherven onopgemerkt bleef en pas later fataal werd. Hoewel een raketaanval op de Airbus A321 van het Russische Metrojet wel mogelijk is, is dit op basis van de thans beschikbare informatie echter onwaarschijnlijk. Opmerkelijk is dat de IS-terroristen in hun bekentenis geen informatie prijsgeven over de aard van de aanslag. Afgezien van een raket kan er ook een bom aan boord van het vliegtuig geweest zijn, die tot ontploffing is gebracht tijdens de vlucht.

Het feit dat IS zijn betrokkenheid bij de aanslag kenbaar heeft gemaakt, is op zijn minst verdacht. Een propagandaleugen? Mogelijk. In de schoenen van IS geschoven door een partij die daar belang bij heeft? Niet uitgesloten, maar vooralsnog speculatief.

Op zondag verklaarde het Russische luchtvaartcomité MAK dat vlucht 7K9268 waarschijnlijk al in de lucht uit elkaar brak. Alleen daarmee valt uit te leggen waarom de brokstukken van de rampvlucht over zo’n groot gebied verspreid liggen. Een extra aanwijzing dat de explosie mogelijk al in de lucht plaatsvond.

2015-11-01 19:11:18 epa05006382 Russian old woman lights candle in front of candles in shape of number of crashed plane to the memory of victims of the Russian MetroJet Airbus A321 accident in Sinai, Egypt, near The Cathedral of Christ the Saviour in Moscow, Russia, 01 November 2015. A Russian plane with 224 aboard crashed in the Sinai, Egypt on 31 October 2015, killing all on board.  EPA/SERGEI ILNITSKY
Russische vrouw gedenkt de slachtoffers.