Wat de Vatileaks 2.0 onthullen over het Vaticaan

Met de publicatie van twee nieuwe boeken wordt het Vaticaan voor de zoveelste keer in verlegenheid gebracht. Gedetailleerde beschrijvingen nemen de lezer mee naar de dikke muren van de rooms-katholieke hoofdzetel. De auteurs stellen dat het Vaticaan doordrenkt is van corruptie en wanbeleid; hebzucht en nepotisme zouden er aan de orde van de dag zijn. Ook zou er nog veel verzet zijn tegen de hervormingsplannen van paus Franciscus. De auteurs baseren zich op informatie die rechtstreeks vanuit het Vaticaan zelf naar hen gelekt is. In de media wordt al gesproken over een tweede Vatileaks.

Al in 2012 werd het Vaticaan getroffen door Vatileaks, een verhaal over vriendjespolitiek, corruptie en onderlinge strijd binnen de Curie. De onthullingen waren gebaseerd op documenten die gestolen waren door de butler van de toenmalige paus Benedictus XVI. Nu worden opnieuw geheime documenten gelekt.

In Via Crucis (De kruisweg) van Gianluigi Nuzzi en Avarizia (Hebzucht) van Emiliano Fittipaldi wordt in detail geschetst wat er allemaal mis is in het Vaticaan. De auteurs hebben het over fondsen voor minderbedeelden, die achteloos gebruikt worden om administratieve tekorten op te vullen en de buitensporige levensstijl van een aantal kardinalen mogelijk te maken. Ook wordt gerept van de totale afwezigheid aan transparantie, gaten in begrotingen en een buitensporige toename in het aantal werknemers en uitgaven.

Zo heeft Fittipaldi het in zijn boek over 400 miljoen euro die uit het fonds van de Sint-Pieterspenning gehaald zijn. De vrijwillige donatie van gelovigen voor liefdadigheidswerken zou vervolgens aangewend zijn voor uitgaven van de Curie, de pauselijke regering en administratie. Fittipaldi noemt ook een ziekenhuisstichting waar zo’n 200.000 euro zijn verduisterd. Daarmee zou vervolgens de renovatie van het appartement van kardinaal Tarcisio Bertone, de voormalige Camerlengo van het Vaticaan, betaald zijn.

Nuzzi op zijn beurt maakt melding van geheime begrotingsdocumenten met ‘verliezen te wijten aan verschillen in de inventarissen’. Die inventarisverschillen zijn fors. Zo laat de supermarkt van het Vaticaan een tekort van 700.000 euro zien. De apotheek is goed voor 300.000 euro tekort. Ander gesjoemel met de boekhoudkundige balans zou bestaan uit het opnemen van het vastgoed van het stadstaatje voor een veel te laag bedrag. Het zou in werkelijkheid zeven keer meer waard zijn dan wat er in de boeken staat. Verder laten de gelekte documenten volgens Nuzzi zien dat onderhouds- en renovatiecontracten toegekend werden aan partijen die bewust de prijs voor de werkzaamheden hebben opgedreven, en het pensioenfonds van het Vaticaan zou op instorten staan.

Nuzzi besteedt in zijn boek ook aandacht aan de wens van het Vaticaan, preciezer gezegd de paus, om paal en perk te stellen aan de heersende wanpraktijken. Met name paus Franciscus blijkt een groot voorstander van het transparant maken van de financiën van de Heilige Stoel en Nuzzi maakt gewag van stiekeme opnames die hij heeft beluisterd waarop Franciscus zich beklaagt over de duistere financiën. De door Franciscus gewenste hervormingen stuiten echter op hevige weerstand bij leden van de Curie die zich daar ten koste van alles tegen verzetten om zo hun privileges te kunnen behouden.

De twee boeken zijn hoogstwaarschijnlijk gebaseerd op documenten die gelekt zijn door de Spaanse geestelijke monseigneur Lucío Angel Vallejo Balda, secretaris van een speciale door paus Franciscus opgerichte commissie die belast is met het onderzoeken van de financiën van het Vaticaan, en Francesca Chaouqui, een Italiaanse pr-dame die ook wel bekend staat als de ‘social media guru’ van de Heilige Stoel. Beiden zijn kort voor de publicatie van de boeken aangehouden door de Vaticaanpolitie op verdenking van lekken. Chaouqui is intussen vrijgelaten omdat ze goed meewerkt met de politie.

Het Vaticaan heeft inmiddels laten weten dat de onthullingen in de boeken gedateerd zijn. Ze zouden betrekking hebben op zaken die al afgehandeld zijn en waarvoor al een oplossing is gevonden. Financiële onderzoekers van het Vaticaan lijken ondertussen alweer het volgende schandaal op het spoor te zijn. De verdenking bestaat dat de vastgoed- en investeringstak van de Heilige Stoel in het verleden gebruikt is om geld wit te wassen, voor handel met voorkennis en manipulatie van de markt.