Wat de aanslagen van 13/11 in gang zetten

Tien maanden geleden bracht een aanslag op het Parijse redactiekantoor van het satirische magazine Charlie Hebdo miljoenen mensen op de been om te demonstreren en solidariteit te betuigen. De massale opkomst deed de open wonden niet sneller genezen, maar het gevoel van saamhorigheid was voor velen een steun in het verwerkingsproces en bood hoop voor de toekomst. De aanslagen van afgelopen vrijdag waren in hun aard niet bruter dan die op Charlie Hebdo, maar het dodental ligt veel hoger. Het feit dat een tweede terreurgolf van ongekende omvang zo snel na het bloedbad bij Charlie Hebdo plaats kon vinden, zal niet alleen het gevoel van onveiligheid bij iedere Parijzenaar verhogen – de consequenties strekken ver over de stadsgrenzen heen.

2015-11-14 13:32:36 DEN HAAG - Premier Mark Rutte geeft een reactie op de aanslagen in Parijs. ANP BART MAAT

Verhoogde paraatheid
Voor de Parijzenaren gaat het straatbeeld er voorlopig anders uit zien. Ze waren sinds Charlie Hebdo al gewend aan zwaar bewapende veiligheidstroepen die scholen en synagogen bewaken en dat beeld gaat alleen nog maar versterkt worden. Circa 1.500 soldaten werden gemobiliseerd om de politie in Parijs te versterken. Ondertussen voeren Europese regeringen gesprekken over hoe ze de veiligheid in hun land kunnen garanderen. Ook het Nederlandse kabinet neemt maatregelen naar aanleiding van de dodelijke aanslagen in Parijs. “Een aantal daarvan is zichtbaar, maar een deel is ook onzichtbaar,” aldus minister-president Mark Rutte. Tot de maatregelen behoort in ieder geval een verhoogde paraatheid alle betrokken diensten en een opgeschaalde en geïntensiveerde grensbewaking, ook op luchthavens en treinstations. Wat voor maatregelen nog gaan volgen is ongewis.

NETHERLANDS-EU-MIGRATION-MAYOR-PROFILEContraterrorisme
De wortel van het kwaad dat toesloeg in Parijs zal beter worden bestreden, met nieuwe en geavanceerde maatregelen. Zwaardere wapens voor agenten wellicht, of de inzet van militairen. En meer bevoegdheden voor terrorismebestrijders. De bevoegdheid om informatie te verzamelen, op te slaan en uit te wisselen. De Britse terrorismewetenschapper Ben Hayes stelt echter dat Europese landen al een zeer uitgebreid palet aan contraterrorismemaatregelen tot hun beschikking hebben, zeker na de aanslagen in New York (2001), Madrid (2004) en Londen (2005). De vraag is dan ook maar zeer of meer maatregelen en bevoegdheden meer resultaat zullen sorteren. ”Qua effectiviteit van de reeds bestaande maatregelen op Europees niveau is vrijwel niets bekend”, stelt Hayes, die ook zegt dat gericht opsporingswerk veel effectiever is dan uitgebreide dataverzameling. ”Informatie verzamelen met een sleepnet is als een speld in een hooiberg zoeken.” Gisteren nog pleitte de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA) voor het terugdraaien van de bezuinigingen op Defensie, politie en onze inlichtingendiensten in Buitenhof.

2015-11-15 17:34:49 German Chancellor Angela Merkel attends a working session during the G20 Summit on November 15,2015 in Antalya. Leaders from the world's top 20 industrial powers meet in Turkey from November 15 seeking to overcome differences on a range of issues including the Syria conflict, the refugee crisis and climate change. AFP PHOTO/OZAN KOSE

Grenssluiting
De terroristische aanslagen in Parijs komen ook op een moment dat Europa in het midden van een migrantencrisis staat. In Duitsland, dat dit jaar meer dan 1 miljoen vluchtelingen opneemt – de meesten afkomstig uit het door oorlog verscheurde Midden-Oosten – is de binnenlandse druk op Bondskanselier Angela Merkel groot. De roep om de Duitse grenzen te sluiten voor nieuwe migranten wordt steeds luider. Geruchten dat jihadisten zich met de vluchtelingen zouden mengen om zo de Europese grenzen ongemerkt over te kunnen steken en aanslagen te plegen, hebben de vluchtelingendiscussie nog verder bemoeilijkt. Een van de aanslagplegers is Europa via Griekenland binnengekomen.
Al voor de aanslagen in Parijs kondigde Zweden – het land dat de meeste vluchtelingen per hoofd van de bevolking heeft opgenomen – een tijdelijke sluiting van zijn grenzen aan om de migranteninstroom een halt toe te roepen. In de nasleep van Parijs zal Merkel zeker in de verleiding komen om een soortgelijke maatregel te nemen om de politieke en maatschappelijke druk op haar regering te verlichten, al zou dat een gevaarlijk domino-effect kunnen hebben op landen in de Balkan. Polen was er in ieder geval al als de kippen bij om de Parijse aanslagen als reden voor een grenssluiting te presenteren.

2015-11-15 17:52:53 epa05027052 Leader of the French far-right party Front National (FN) Marine Le Pen speaks to the press after a meeting with French President Francois Hollande (not pictured) at the Elysee Palace in Paris, France, 15 November 2015. At least 129 people were killed in a series of attacks in Paris on 13 November, according to French officials. Eight assailants were killed, seven when they detonated their explosive belts, and one when he was shot by officers, police said. French President Francois Hollande says that the attacks in Paris were an 'act of war' carried out by the Islamic State extremist group.  EPA/GUILLAUME HORCAJUELO

Front National
Volgende maand vinden de Franse regionale verkiezingen plaats. Opiniepeilingen suggereerden al dat Marine Le Pen, leider van het extreemrechtse Front National, zal winnen in de regio Nord-Pas-de-Calais. Het Front National, dat een lange geschiedenis van vijandigheid tegenover de islamitische immigratie kent en ook al heeft gepleit voor de herinvoering van grenscontroles, zal naar verwachting garen spinnen van de nasleep van de aanslagen, net als traditionele centrumrechtse partijen die steeds meer uit het partijprogramma van Front National overnemen.

2015-11-14 10:57:48 French president Francois Hollande speaks at the Elysee palace in Paris on November 14, 2015, following a series of coordinated attacks in and around Paris late Friday which left more than 120 people dead. Hollande on Saturday blamed the Islamic State group for the attacks in Paris that left at least 128 dead, calling them an "act of war". AFP PHOTO / POOL / STEPHANE DE SAKUTIN

Midden-Oosten
Eveneens beïnvloedden de terreurdaden de Franse betrokkenheid in het Midden-Oosten. Frankrijk lanceerde in september de eerste luchtaanvallen op de militante jihadisten van IS in Syrië en heeft gedurende maanden geparticipeerd in bombardementen op de groepering in Irak. Het is hoogst onwaarschijnlijk dat president François Hollande op de terroristische aanslagen zal reageren door de Franse betrokkenheid bij de oorlog tegen IS te beëindigen. Gisteravond werd het tegendeel waar. Frankrijk en VS, leider van de coalitie tegen IS, bestookten doelen in Raqqa, de ‘hoofdstad’ van het zelfverklaarde kalifaat van IS. The New York Times wist te melden dat de Verenigde Staten hun bemoeienis in de strijd met IS zullen vergroten.

Het westerse beleid lijkt zich meer te gaan richten op het verslaan van jihadisten van IS. Mogelijk krijgen secundaire doelstellingen, zoals bijvoorbeeld het uit het zadel lichten van de Syrische president Bashar al-Assad, een minder hoge prioriteit. Maar Frankrijk vormt de voorhoede van de coalitie die beweert dat Assad juist de oorzaak is van de situatie in Syrië. Een volledige beleidswijziging ten aanzien van de anti-Assad houding is daardoor op de korte termijn onwaarschijnlijk.

Inmiddels heeft de Franse president Manuel Valls gezegd dat we nog weken met de dreiging van terreur zullen moeten leven. Hij waarschuwde maandag dat we ‘erop voorbereid moeten zijn dat er meer aanslagen komen. Die worden beraamd in Frankrijk en in andere landen van Europa’.