Hoe Saoedische oliedollars de deur voor terreur openden

Al tientallen jaren promoot Saoedi-Arabië het wahabisme, een fundamentalistische conservatieve stroming binnen de islam – een vertakking van het soennisme. De Saoedische regering promoot buiten de eigen landsgrenzen, waarbij wereldwijd oliedollars vloeien om de islamiseringspolitiek te doen slagen. Ook de Belgische moslimgemeenschap staat enige tijd bloot aan de invloed van het wahabisme. Terwijl de Saoedische variant van het salafisme – een eveneens een fundamentalistische stroming – allerminst als een zegen voor de maatschappij wordt gezien, houdt het Westen de verspreiding ervan niet tegen.

Saoedi-Arabië heeft twee grote exportproducten. Het bekendste product is aardolie, waarmee de oliestaat zich een belangrijke positie in de wereld heeft weten te verschaffen. Met de opbrengsten uit de olieverkoop wist het land stabiliteit en rust binnen de eigen grenzen te realiseren, maar ook buitenlandse regeringen te temmen en aan zich te binden. Toch mogen ook ‘s lands inspanningen om het wahabisme, de salafistische staatsgodsdienst van Saoedi-Arabië die een zeer conservatieve vorm van de islam nastreeft, te verspreiden over de rest van de wereld, niet worden onderschat.

Dat het wahabisme zo goed gedijt in Saoedi-Arabië is interessant omdat de Saoedische koninklijke familie Saud er een relatief liberaal gedachtengoed op nahoudt. De koning mag dan de wereldwijde macht weten veilig te stellen door de politieke touwtjes stevig in handen te houden; de invloed van de Saoedische geestelijkheid mag niet worden onderschat. De koninklijke familie en de geestelijke leiding van Saoedi-Arabië staan overigens niet op gespannen voet met elkaar. Ze houden elkaar in evenwicht en verkeren als het ware in een gemeenschappelijke alliantie die het mogelijk maakt dat Saoedi-Arabië een buitenlands beleid heeft dat zich richt op investeringen in de financiële sector, media en olie, maar tegelijkertijd ook een zeer actieve en radicale islamiseringspolitiek.

Brussel
Die islamiseringspolitiek wordt wereldwijd toegepast en zo ook in België, waar het wahabisme de islambeleving van de gematigde moslim in een oersconservatieve richting duwde. Omdat België een gebrek heeft aan lokale imams, worden veel imams uit het buitenland overgehaald. Sommige van hen prediken een zeer conservatieve vorm van de islam.

Saoedi-Arabië is bereid de beurs te trekken en zo met wahabitische imams te voldoen aan de Belgische vraag naar geloofsleiders. Met haar oliedollars heeft Saoedi-Arabië onder meer de controle vergaard over het Brusselse Islamitisch Cultureel Centrum, ook bekend als de Grote Moskee. Daarmee heeft het Arabische land een flinke vinger in de pap voor wat betreft de aanstelling van imams en leerkrachten islam. Volgens de onafhankelijke denktank Itinera Institute heeft dat de rappe verspreiding van het wahabisme in België mogelijk gemaakt. Overigens heeft de Belgische overheid ook geen strobreed in de weg gelegd, net als de rest (West)-Europa en de Verenigde Staten. Integendeel. De Koude Oorlog heeft de bekeringsdrang in het wahabisme geactiveerd, als een extra wapen tegen de regimes in Irak en Syrië, die de Sovjetunie steunden.

Radicalisering
Dat Saoedi-Arabië de verspreiding van het salafisme in België mogelijk heeft gemaakt staat volgens enkele Belgische media, waaronder het Vlaamse kwartaalblad Mondiaal Nieuws, en diverse politici buiten kijf. Dat de fundamentalistische, conservatieve stroming binnen de islam heeft bijgedragen aan de radicalisering van moslims lijkt aannemelijk, gezien de grote fascinatie van vele Syriëgangers voor de islamitische geleerde Ibn Abd al-Wahhab, de grondlegger van het wahabisme.

Toch beweert Saoedi-Arabië dat het slechts het salafisme als conservatieve ideologie predikt en niet een militante variant ervan. Dat klinkt niet ongeloofwaardig, aangezien ook de Saoedi’s kampen met militante groeperingen als IS. Tegelijkertijd zijn er duidelijke aanwijzingen dat IS mede is gefinancierd vanuit Saoedi-Arabië.

Bovendien is de stap van een conservatieve interpretatie van de islam naar radicalisering helemaal niet zo groot. Volgens het Instituut voor Migratie en Etnische Studies van de Universiteit van Amsterdam mag het militante salafisme wellicht onverzoenbaar zijn met de authentieke lezing van de Koran, onder de juiste omstandigheden – discriminatie, werkloosheid, uitzichtsloosheid van het dagelijks bestaan – is de stap sneller gemaakt dan menigeen denkt. Niet voor niets heeft het Brusselse district Molenbeek bekendheid verkregen als broedplaats voor geradicaliseerde moslims. De wijk met 100.0000 inwoners kenmerkt zich door het grote aantal inwoners van buitenlandse komaf en hoge werkloosheid. Vooral jeugdwerkloosheid – ruim boven de 25 procent – viert er hoogtij.

Bakermat van de islam
Hoewel het effect van salafisme op de westerse maatschappij in toenemende mate als onwenselijk en gevaarlijk wordt ervaren, zo stelde de AIVD recent nog, is het nog helemaal niet zo makkelijk om Saoedi-Arabië aan te pakken. Het land is de bakermat van de islam, het land waar Mekka en Medina, de heiligste plaatsen van de islam, gelegen zijn. Daarmee kan het op de sympathie van de Arabische wereld rekenen.

Los daarvan speelt ook geld een cruciale rol. Saoedi-Arabië blijft een belangrijke exporteur van olie. Specifiek voor België komt daar nog bij dat de oliestaat heeft beloofd voor miljarden te investeren in onder andere de haven van Antwerpen. Saoedi-Arabië is ook een dankbare zakenpartner voor België, dat via FN Herstal voor honderden miljoenen euro’s wapens verkoopt aan de Arabieren. Dat geldt overigens ook voor diverse andere westerse landen die zich als bondgenoot aan Saoedi-Arabië hebben verbonden. Deze maand nog werd bekend dat de Verenigde Staten instemmen met de verkoop van (geleide) bommen aan Saoedi-Arabië voor een bedrag van 1,3 miljard dollar.

Al met al lijkt Saoedi-Arabië een te belangrijke bondgenoot voor het Westen. Daarbij speelt ‘s lands olie natuurlijk een rol, net als de positie binnen de Arabische wereld. Ook het geld dat te verdienen is met wapenleveranties maakt dat het Westen ver gaat om het Saoedi-Arabië naar de zin te maken. Zo is er bijvoorbeeld geen mensenrechtenclausule opgenomen in de samenwerkingsakkoorden tussen de EU en Saoedi-Arabië. In de samenwerkingsakkoorden met landen als Marokko en Tunesië staat die clausule wél ingeschreven.