Zien: Hashima, het toeristische spookeiland voor de Japanse kust

Hashima was ooit het meest dichtbevolkte gebied ter wereld. Tegenwoordig is het eiland voor de Japanse kust volledig verlaten, op een paar zwerfkatten na.

Dat men via Google Street View met slechts een paar muisklikken bijna elke hoek van de wereld kan verkennen is bekend. Maar slechts weinigen weten dat men op die manier ook de schuilplaats van een bonafide Bond-schurk onder de loep kan nemen. Wie ‘Hashima’ intoetst in Street View, kan een virtuele wandeling maken door de ruïnes van de stad die in de Bond-film Skyfall dienst doet als vesting van de tegenstander van geheim agent 007. Hoewel de indoor-scènes in de studio zijn opgenomen, tonen verschillende buitenscènes Gunkanjima – ‘slagschipeiland’ – zoals Hashima ook wel wordt genoemd. Die bijnaam dankt het aan zijn silhouet, want door zijn vorm en skyline lijkt het eiland op een slagschip.

Nog spannender dan een virtuele rondleiding door Hashima is de geschiedenis van het eiland. Want ooit was Hashima het dichtstbevolkte gebied ter wereld. Op het 160 bij 480 meter grote lapje grond leefden duizenden mensen die slechts  één doel voor ogen hadden: steenkool, het zwarte goud van de Japanse industrialisatie. Tegenwoordig herinneren alleen de vervallen en verroeste ruïnes eraan dat er hier ooit sprake was van een bruisende samenleving met bioscopen, supermarkten en amusementscentra. Die moesten de bewoners van van Hashima, vooral arbeiders, het harde leven op het eiland zo aangenaam mogelijk maken. Want wie hier woonde, leefde gevaarlijk.

De steenkool werd vanaf honderden meter diepte naar het oppervlak gebracht, waarbij de tunnels in welke de arbeiders de steenkool afgroeven zich onder de zeespiegel bevonden. Niet alle bewoners van Hashima waren vrijwillig op het eiland. Het imperialistische Japan beschikte ook over Chinese en Koreaanse dwangarbeiders, waarvan sommige hier tewerkgesteld werden. Velen vonden de dood op het eiland. En niet alleen dwangarbeiders. Maandelijks kwamen vier tot vijf arbeiders om. Alleen al in het decennium vanaf 1935 zouden meer dan 1.300 mensen op het eiland gestorven zijn, in alle gevallen door onmenselijke arbeidsomstandigheden, uitputting of ongevallen.

Spookeiland
Omdat de ruimte op het eiland beperkt was, werd de hoogte in gebouwd. Zo ontstond op Hashima het eerste betonnen woongebouw van Japan dat bestond uit meerdere etages. En hoewel de mijnwerkers op een paar vierkante meter en met gedeelde toiletten moesten leven, was hun levensstandaard in vele gevallen zelfs hoger dan op de Japanse vasteland – een reden waarom zo veel arbeiders zich lieten aanwerven voor een baan op Hashima. In het begin van de jaren 60 hadden bewoners de beschikking over een koelkast, een wasmachine en een televisie. Het leven was goed op het eiland en dat werd door velen ook zo ervaren. In de hoogtijdagen leefden 5.259 mensen op het eiland, 835 mensen per hectare, bijna zes keer zoveel als in het huidige Tokyo.

In 1974 viel plotsklaps het doek voor het spookeiland, zoals Hashima in de volksmond wordt genoemd. De Japanse regering besloot in te zetten op aardolie als brandstof van de toekomst. Daarmee kwam het kolentijdperk tot een einde, net als de bloeiperiode van Hashima. Doordat de eerste arbeiders die zich bij de vestiging van Mitsubishi op het vasteland in Nagasaki meldden een baangarantie kregen, ontvluchtten vele mijnwerkers het eiland hals over kop in de hoop ook nog snel een nieuwe werkplek veilig te stellen. Slechts enkele maanden later was Hashima al compleet verlaten, waarna het vanwege de levensgevaarlijke bouwvalligheid werd uitgeroepen tot verboden gebied. Dat zou het eiland ook blijven en Hashima voerde gedurende tientallen jaren een sluimerend bestaan, totdat het voor de opnames van Skyfall uit zijn slaap werd gewekt.

Nu, meer dan een kwart eeuw na de sluiting, wil Japan weer geld verdienen met Hashima. De spookstad blijkt een toeristisch trekpleister en paradijs voor fotografen. Delen van het eiland kunnen nu tegen betaling van circa € 30,- worden bezocht. Waar James Bond al niet goed voor kan zijn.