De Balkanroute als smokkelroute voor terroristisch wapentuig

Langzaam begint de oorsprong van de wapens die bij de aanslagen in Parijs gebruikt zijn duidelijk te worden. Hoewel de kalasjnikovs in kwestie in Duitsland zijn gekocht, zijn er  steeds meer aanwijzingen die een verband leggen met de Balkan. Het gaat hierbij om wapens die met het uiteenvallen van Joegoslavië uit de handen en het zicht van het leger zijn geraakt. Steeds meer wapens afkomstig van de Balkan vinden hun weg naar extremistische terroristen. De EU reageert met een actieplan dat de smokkel van illegale wapens tegen moet gaan.

Er zijn naar schatting 80 miljoen vuurwapens in de Europese Unie. Die staan meestal bloot aan strenge vergunningswetgeving, of zijn in handen van de staat. Anders zit het met oud militair materiaal afkomstig van de Balkan. Via de zwarte markt vinden duizenden wapens hun weg naar Europa. Al voor minder dan duizend euro is het mogelijk om in Belgrado een kalasjnikov te kopen én die – verstopt in een auto of vrachtwagen – naar België te laten smokkelen. Het is een kwestie van bestellen via het dark net, waarna lokale verkopers de handelswaar ontmantelen en gereed maken voor het transport. Het grootste probleem is vervolgens om onopgemerkt de Schengenzone in te komen. Eenmaal binnen staat de smokkelaars relatief weinig meer in de weg, al is het gebruikelijk om uit voorzorg toch nog twee of drie keer van voertuig te veranderen.

Brussel en Parijs
Dat er een goede markt is voor de vuurwapens, dat mag duidelijk zijn. In mei vorig jaar gebruikte de 29-jarige net uit Syrië teruggekeerde Fransman Mehdi Nemmouche een AK-47 om vier personen in het Joods Museum in Brussel neer te schieten. Ook bij de aanslag op Charlie Hebdo en een koosjere supermarkt in Parijs in januari van dit jaar was de kalasjnikov het wapen van keuze. De man die in augustus een aanslag in de trein naar Parijs wilde plegen, had eveneens de beschikking over een AK-47, de klassieker uit de Sovjet-wapenindustrie. Dat die aanslag mislukte was overigens deels te wijten aan het feit dat het machinegeweer haperde.

En dan zijn er nog de wapens, eveneens kalasjnikovs, die gebruikt werden door de drie terroristen die 89 mensen in het Bataclan-theater neermaaiden tijdens een muziekoptreden. Een week voor de aanslagen van Parijs hadden de Servische autoriteiten verkondigd dat ze in samenwerking met Franse veiligheidsdiensten een grote bende hadden opgerold die wapens smokkelde tussen de beide landen. Bijna tegelijkertijd stopte de Duitse verkeerspolitie een VW Golf. De bestuurder, een man uit Servië’s ex-Joegoslavische buurland Montenegro, was bezig acht kalasjnikovs, AK-47, meerdere pistolen en explosieven te vervoeren. Zijn navigatiesysteem toonde aan dat hij op weg was naar Parijs.

Voormalig Oostblok
Hoewel al deze machinegeweren de naam Kalashnikov dragen, zijn ze lang niet altijd afkomstig van de Russische wapenproducent. Het betreft vaak imitaties, geproduceerd op basis van het format van het Russische model, die al vele jaren geleden gemaakt zijn door staatsbedrijven in Joegoslavië, Albanië en China, zo wisten onder andere persbureau Reuters en de BBC te melden. Dat doet evenwel weinig af aan hun effectiviteit als terreurwapen en hun winstgevendheid als smokkelwaar, zoals Time magazine al in januari van dit jaar wist uit te leggen. Geen wonder dat militante extremisten en criminele misdaadbendes elkaar steeds beter weten te vinden in de handel in militaire vuurwapens.

Niet voor niets zegt Europol-hoofd Rob Wainwright dat ‘de terroristische dreiging zich ontwikkelt op de grens van terrorisme en zware criminaliteit. In het Europees Parlement waarschuwde hij eind november voor verdere aanslagen met wapens die door criminele netwerken van de Balkan verkocht zijn aan westerse jihadisten. Die dreiging is evenwel niet nieuw. De smokkelverbinding van de Balkan met Frankrijk en met name België ook niet. Alleen al in België neemt de politie jaarlijks bijna 6.000 vuurwapens in beslag, meer dan in heel Frankrijk.

Ook de Franse minister van Binnenlandse Zaken Bernard Cazeneuve stelt in een vergadering van de Europese ministers van justitie en binnenlandse zaken op 20 november jl. dat ‘wapensmokkel achter vele daden van terrorisme zit’ en legt de schuld bij de vele militaire arsenalen in het voormalige Oostblok en de Balkan die in de handen van burgers en de georganiseerde misdaad zijn gevallen. Om aan die situatie een halt toe te roepen, maakte Cazeneuve zich al op 13 november jongstleden –slechts enkele uren voor de aanslagen in Parijs – hard voor een EU-actieplan dat het werk van smokkelaars uit het oosten moet bemoeilijken. Zo moet er volgens het actieplan -een aanpassing op de bestaande EU-richtlijn inzake vuurwapens- een registratiesysteem voor wapens in heel de EU komen en een EU-standaard voor de deactivatie van wapens. De AK-47 waarmee de Charlie Hebdo-cartoonisten werden gedood, was bijvoorbeeld legaal gekocht in Slowakije als zijnde een ontmanteld collectors item, zo meldt de Britse Telegraph. Dat bleek echter met groot gemak weer gebruiksklaar te maken. Ook moet er een verbod komen op 3D-printers waarmee vuurwapenonderdelen kunnen worden vervaardigd, aldus Cazeneuve.

Ingegeven door het gemak waarmee wapens en schutters zich naar en – mede geholpen door de Schengenzone – ook binnen de EU kunnen bewegen, zullen grenscontroles strenger worden en komen er steeds meer controles op de EU binnengrenzen. Toch lijkt het onmogelijk om de handel in illegale wapens volledig uit te roeien. Alle inspanningen om de wapens uit het verkeer te trekken ten spijt blijken de ordediensten echter vaak het nakijken te hebben. Smokkelaars worden steeds inventiever in het verhullen van hun goederen. Maar het zijn vooral ontwikkelingen zoals in bijvoorbeeld Libië en het oosten van Oekraïne die Europese veiligheidsdiensten doen huiveren. Steeds opnieuw blijken ergens nieuwe wapendepots en smokkelroutes te ontluiken.