8 interessante wetenswaardigheden over slaap

Geen alarm dat ’s ochtends af gaat, geen deadline die voor de deur staat. Tijdens de feestdagen kunnen we eindelijk iets langer in bed blijven liggen en bijslapen. En dat is prettig, natuurlijk. Maar laat zich daarmee een slaaptekort compenseren? En kun je ‘vooruitslapen’? Wat is eigenlijk de beste tijd om te slapen? En is het mogelijk te veel te slapen? Een rondgang in het wetenschappelijk veld.

Bijslapen
Wie vanwege beroepsmatige of sociale verplichtingen een tekort aan slaap heeft opgebouwd, wil dit met de feestdagen graag compenseren. Volgens de Duitse experts Alfred Wiater van een Duitse organisatie voor slaaponderzoek is een dergelijke inhaalslag wel degelijk mogelijk. Maar slechts tot op zekere hoogte. Dus er de gehele week vol er tegenaan op kantoor en vervolgens het hele weekend bijslapen behoort niet tot de mogelijkheden.

Vooruitslapen
Wie in het nieuwe jaar de nodige inspanningen en stress verwacht kan gedurende de feestdagen wat langer in bed blijven om zo alvast uit te rusten voor het werk dat gaat komen. “Wie van tevoren extra rust, kan de volgende dag of zelfs de dag erna met minder slaap uit de voeten”, aldus Wiater. We kunnen echter niet voor een langere periode vooruitslapen. Dat voorkomt onze biologische klok.

Te lang slapen
Te lang slapen bestaat niet. Althans, dat zegt Ingo Fietze van het Berlijnse centrum voor slaapstoornissen. Fietze: “Je kunt alleen te lang in bed blijven liggen. Het lichaam pakt zo veel slaap als hij nodig heeft.” Deze stelling wordt ook onderschreven door slaapexperts van het Universitair Ziekenhuis van Münster: “Van veel slapen word je niet ziek, maar het kan een teken zijn dat er sprake is van een andere aandoening.”

Wie geen verstoorde nachtrust heeft, en niets onder de leden, wordt automatisch wakker als er genoeg geslapen is. Alhoewel, ook daarover bestaat binnen de wetenschap geen unanimiteit. Onder meer deskundigen van de Universiteit van Sydney stellen het tegendeel: “Wie meer dan negen uur per etmaal slaapt, verhoogt het risico op vroegtijdig overlijden met 31 procent.” Maar ook de bij het onderzoek van de Universiteit van Sydney betrokken professor Emmanuel Stamatakis benadrukt dat er een verschil is tussen lang slapen en lang in bed liggen. “Wie dus lang in bed blijft vanwege slechte nachtrust, slaapt dus feitelijk niet lang. Dat kan een oorzaak zijn van het verhoogde overlijdensrisico.” Daarnaast stelt Stamatakis dat een behoefte aan veel slapen op een onderliggende oorzaak, zoals ziekte, kan duiden.

De beste tijd
Je hoort altijd dat de beste slaap die voor middernacht is. Maar dat is niet waar. Bijzonder aangenaam zijn de eerste twee tot vier uur na het slapen gaan, want de slaap is dan bijzonder diep. “Het slaapritme is altijd gelijk, ongeacht wanneer we gaan slapen,” zegt Joachim Ficker, directeur van het Centrum voor slaapstoornissen in het ziekenhuis van Neurenberg. ”Er moet enkel enige regelmaat in de tijden zijn.”

De optimale dosering
Volgens deskundigen verschilt de benodigde hoeveelheid slaap per persoon. De gemiddelde volwassene slaapt tussen de zeven en acht uur per dag. “Het maximum ligt rond de negen uur en ook alleen bij tijd en wijle,” aldus Fietze. “Het lichaam moet soms zelf kunnen bepalen hoeveel slaap het in moet halen en dat kan geen kwaad, als het maar niet structureel is’.”

Middagdutje
“De meeste mensen ervaren een middagslaapje als een heel ontspannende en stimulerende bezigheid,” zegt Stamatakis. Voorwaarde is wel dat dit rustmoment niet langer dan dertig minuten duurt en wordt afgerond voordat de eerste diepe slaapfase beginnen kan.

Huisdieren
Het Center for Sleep Medicine van de Mayo Clinic in Arizona ondervroeg onlangs 150 patiënten, waarvan de helft eigenaar van een huisdier was. Van de 56 procent die zijn viervoetige vriend toeliet in de slaapkamers of gedurende de nacht zelfs mee liet slapen in het bed, gaf 41 procent aan dat het huisdier de slaap niet verstoorde. Deze personen sliepen juist beter omdat de aanwezigheid van het huisdier een gevoel van ‘veiligheid, kameraadschap en ontspanning’ gaf.

Invloed van de maan
Op 25 december is het volle maan. Sommige mensen zijn ervan overtuigd dat ze slechter slapen bij volle maan. De wetenschap heeft evenwel nog geen eenduidend antwoord op deze stelling weten te formuleren. In ieder geval valt de komende volle maan op Eerste Kerstdag, dus mensen die door de maan in hun nachtrust worden gestoord, kunnen de volgende ochtend in ieder geval nog wat langer blijven liggen.