Deze routes namen vluchtelingen in 2015

Het aantal gedwongen ontheemden stijgt wereldwijd sterk. Eind 2013 waren dit er ruim 51 miljoen, eind vorig jaar zo’n 60 miljoen, en naar verwachting is de trend in 2015 doorgezet.

UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de VN, waarschuwt dat de wereld afglijdt naar een gevaarlijk nieuw tijdperk van wereldwijde ontheemding. In 2015 waren bijna 60 miljoen mensen op de vlucht, velen van hen op weg naar Europa. Daarbij veranderen de routes constant. Niet alleen veranderen ze van grondgebied, ook worden vluchtelingenstromen zo nu en dan omgekeerd en worden de vluchtelingen van gisteren de gastgevers van vandaag.

Door Jemen en terug
Zo zijn er door de oorlog in Jemen veel mensen op de vlucht geslagen. Binnen de grenzen van Jemen zelf hebben 1,5 miljoen vluchtelingen een veilig heenkomen gezocht. En dat terwijl Jemen lang een doorgangs- en opvangland was voor Somaliërs, Ethiopiërs en vluchtelingen uit Djibouti.

Begin 2015 waren er ongeveer 246.000 geregistreerde vluchtelingen in Jemen, bijna allemaal etnische Somaliërs. Door de oorlog in Jemen tussen de Hoethi-rebellen en de militaire coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië vluchten die Somaliërs echter terug naar hun thuisland of verder, en kiezen daarmee voor een levensgevaarlijke oversteek. Veel Jemenitische burgers – eens gastgevers voor ontheemden – volgden hen om hun leven in veiligheid te brengen.

De Libiëroute
In Europa hebben we dit jaar voornamelijk kennis gemaakt met Syrische vluchtelingen. Vaak hebben zij voor hun aankomst in Europa al langere tijd als ontheemden in Turkije, Libanon of in Jordanië een toevluchtsoord getracht te zoeken. Maar ook andere nationaliteiten, van onder de sahara bijvoorbeeld, zoeken een heenkomen op het Europese continent. Velen hebben daarbij de route door Libië gekozen, dat in een staat van chaos verkeert en dientengevolge is verworden tot een populaire route naar Europa voor migranten en vluchtelingen.

De oorlog in Syrië heeft daarna het aantal mensen dat via Libië reist verder doen toenemen. Dat de weg gevaarlijk is laten de cijfers zien. Circa 3.000 mensen kwamen in 2014 om bij de oversteek naar het eiland Lampedusa. Ondanks de afschrikkende gevaren zijn mensen deze route blijven nemen in 2015, hetgeen de Europese Unie noopte tot het beter bewaken van de zeegrenzen, ook om het leven van drenkelingen te redden. De Libiëroute is nu veiliger, en daarmee des te populairder onder vluchtelingen en migranten die de Italiaanse kust willen bereiken.

Marokko
Ook via westelijk Noord-Afrika trachten velen fort Europa te bestormen, maar daarvoor is (betaalde) hulp van mensensmokkelaars vereist. Vluchtelingen moeten de door politieke geschillen gesloten grens tussen Algerije en Marokko namelijk zien over te steken. Daarnaast bewaakt Marokko de Middellandse-Zee streng, waardoor de oversteek moeilijk is. Het aantal vluchtelingen en migranten dat vanaf Marokko de Spaanse kust bereikt is dan ook al flink gedaald. Een gangbaar alternatief is proberen de Spaanse enclave Melilla in het noorden van Marokko binnen te dringen. Eenmaal daar is het geen probleem meer de boot naar de overkant te nemen.

Turkije
Alternatieve vluchtroutes naar West-Europa lopen onder meer door Turkije. Ze worden veelal gebruikt door Syrische, Iraakse en Afghaanse vluchtelingen. In Turkije zelf zijn zij uiteindelijk niet welkom. Daar worden ze gezien als tijdelijke gasten en de voorzieningen zijn dan ook dienovereenkomstig. Ook in Griekenland, waar velen al lange tijd verbleven, willen ze weg. De houding tegenover buitenlanders aldaar heeft – mede door de crisis – xenofobische vormen aangenomen, wat mensen verder Europa in drijft. Daarbij willen de meeste Oost-Europese landen geen vluchtelingen opvangen en de vluchtelingen zelf willen ook niet in Oost-Europa blijven vanwege vreemdelingenhaat, slechte economische omstandigheden en onvoldoende toekomstperspectieven.

Mexico
Overigens, niet alleen door Europa, Azië en Afrika lopen vluchtelingenroutes. De Verenigde Staten klagen steen en been over migranten en vluchtelingen die het land vanuit Mexico binnenkomen. Opmerkelijk is het grote aantal minderjarigen dat op eigen initiatief deze route neemt. Zo hebben tussen april en juni van dit jaar meer dan 70.000 kinderen zonder begeleiding geprobeerd om vanuit Mexico de VS te betreden. Het gevolg is dat de grens tussen beide landen streng bewaakt wordt, migranten constant terug worden gestuurd, alleen zodat ze voor veel geld kunnen proberen opnieuw de grensovergang te wagen.