Ook de man kan een slet zijn

Tenminste, als het aan onze Dikke Van Dale ligt. Deze week zegde de uitgever van de Britse Oxford Dictionary toe ‘seksistische’ voorbeeldzinnen uit het woordenboek opnieuw te bekijken. Die toezegging deed hij naar aanleiding van een tweet van antropoloog Micheal Oman-Reagan die stelde dat voorbeelden als ‘a bossy meddling woman’ en ‘a nagging wife’ seksistisch zijn en daarom niet in het hedendaagse woordenboek thuishoren.

Trouw vroeg de hoofdredacteur van Dikke Van Dale, Ton den Boon, hoe het in ons woordenboek met seksisme gesteld is. Volgens Den Boon zijn aanpassingen in Dikke Van Dale niet nodig, omdat het woordenboek in 1999 al geneutraliseerd is. De ergste stereotyperingen zouden er toen uitgehaald zijn. Bovendien zegt hij dat het criterium voor de voorbeeldzinnen vooral moet zijn of het gangbaar taalgebruik is.

Wat de inventarisatie van Trouw opleverde is dat de voorbeeldzinnen vooral over uiterlijke zaken gaan, terwijl het bij de man vaker om innerlijke zaken gaat.

Domme jongen
Uiterlijk of innerlijk geeft nog niet zozeer een waardeoordeel. Bovendien wordt bij de uiterlijke kenmerken – die volgens Trouw in de voorbeeldzinnen vooral betrekking op vrouwen hebben – vaak óók de man genoemd. Het gaat bijvoorbeeld om een ‘aantrekkelijke man, vrouw’ en een ‘mooie jongen, man, vrouw’. Bij de constatering dat er in de voorbeelden over innerlijke kenmerken vaker de mannelijke variant gegeven wordt moet toch ook opgemerkt worden dat dat de man niet per definitie ten goede komt. Trouw noemt ‘deugdelijk’, ‘eerbaar’ en ‘geleerd’, maar zo is ‘een domme jongen’ ook een voorbeeld terwijl daar geen vrouwelijke equivalent van is.

Wel viel ons op dat zwaarlijvigheid door Dikke Van Dale vooral aan vrouwen wordt toegedicht:

  • Lijvig bij­voeg­lijk naam­woord van lijf 1 ver­ou­derd dik, cor­pu­lent, ge­zet • een lij­vi­ge vrouw
  • Dik bij­voeg­lijk naam­woord •  7 in ’t bij­zon­der een naar ver­hou­ding gro­te li­chaams­om­vang heb­bend= cor­pu­lent, zwaar­lij­vig, vet (9)• een dik­ke beer (van kin­de­ren ge­zegd) • niet al­ge­meen een dik­ke boer fi­guur­lijk een rij­ke boer • een dik­ke tante zwaar­lij­vi­ge vrouw
  • goed­ge­vuld 2 eu­fe­mis­tisch; van per­so­nen op een aan­trek­ke­lij­ke ma­nier wel­door­voed, enigs­zins dik • mo­de voor de goed­ge­vul­de vrouw

Op de paar voorbeelden van van goedgevulde vrouwen na, lijkt de Van Dale prima te scoren op het gebied van (vrouwen)emancipatie. Wij zochten voor u een aantal lemma’s op die zich prima geleend zouden hebben voor stereotypering:

  • huis­houde­lijk huis·hou·de·lijk bij­voeg­lijk naam­woord 1 aan­leg en nei­ging voor het huis­hou­den heb­bend • een huis­hou­de­lij­ke man, vrouw
  • del, slet  niet al­ge­meen als lief­ko­zend woord • een snol­le­tje van een meid, jon­gen
  • en aan­een­scha­ke­lend voeg­woord • zij is in­tel­li­gent en slim
  • al 2 ver­ster­king van een bij­woord van graad • die dame moet al heel in­tel­li­gent ge­weest zijn
  • cha­grijn zelf­stan­dig naam­woord het & de m • cha­grij­nen cha­grij­nig per­soon • een cha­grijn van een vent, van een vrouwstuk cha­grijn
  • gees­tig bij­voeg­lijk naam­woord 1 op een spit­se ma­nier grap­pig • een gees­ti­ge per­soon, man, vrouw
  • ge­leerd
  • bij­voeg­lijk naam­woord 1 van per­so­nen in een of meer we­ten­schap­pen bij­zon­der er­va­ren, met uit­ge­brei­de ken­nis toe­ge­rust (m.n. ken­nis die uit boe­ken ge­put wordt)= eru­dieteen ge­leerd schrij­ver, een ge­leer­de vrouw
  • nemen over­gan­ke­lijk werk­woord een vrouw ne­men trou­wen • ook iem. tot vrouw (of man) ne­men daar­mee trou­wen
  • over­spelig bij­voeg­lijk naam­woord 1 schul­dig aan over­spel • een over­spe­li­ge vrouw, man

Bron lemma’s: www.vandale.nl
Foto: Flickr | Horia Varlan