De opkomst van ondergang van de propagandamachine van IS

De social-mediastrategie van terreurbeweging Islamitische Staat (IS) is vermaard. Executievideo’s die IS verspreidde werden gretig opgepikt door de westerse media en op Twitter en Facebook wisten de jihadisten hun propagandaboodschap te verspreiden en jongeren te inspireren. Maar dat succes loopt ten einde.

Een van de door IS gebruikte propagandatechnieken is een Twitter-applicatie genaamd Fajr al-Bashaer (‘dageraad van de goede boodschap). De applicatie – die door Twitter al snel als ‘potentieel schadelijk’ werd bestempeld – vraagt ​​de gebruiker om persoonlijke informatie. Na het downloaden van de app ontvangt de gebruiker nieuwsberichten en andere updates over de strijd van IS in Syrië en Irak. Waar de app na de lancering in april 2014 eerst een bescheiden bestaan leidde, ontstond na de val van de Noord-Iraakse stad Mosul en de inname daarvan door de jihadistische groepering een heuse run op de app. Het aantal tweets was op de dag van de verovering van Mosul overigens ook ongekend hoog; liefst 40.000 tweets werden er die dag door de app verspreid, tegen een gemiddelde van 10.000 per dag.

Ook onderdeel van het populariteitsoffensief van de terreurbeweging is het online magazine Dabiq. Het magazine biedt een kijkje in het dagelijks leven van Islamitische Staat. Daarnaast probeert IS propaganda te verspreiden middels geavanceerde mediaproductietechnieken in de vorm van HD-video’s op YouTube, voorzien van westerse ondertiteling. Westerse moslims zijn een belangrijk doelwit van IS, als toekomstige rekruten en mede-verspreiders van de boodschap.

In toenemende mate komt de verspreiding van (met name Engelstalige radicaal-islamitische propaganda) via Twitter in het gedrang. Adequaat optreden van Twitter zelf is daarvoor een van de meest concrete oorzaken. Het platform beweert sinds medio 2015 meer dan 125.000 jihadistische accounts te hebben gesloten.

Volgens de George Washington University, die eerder deze maand de proef op de som nam en aan IS-gekoppelde accounts analyseerde, hebben de door Twitter opgelegde schorsingen impact. “Het tussen juni en oktober 2015 schorsen van accounts van en door Twitter heeft aanzienlijk schade toegebracht aan de groei van de militante groepering op het platform en aan het virale bereik van een aantal pleitbezorgers van IS,” aldus de onderzoekers van het Programma voor Extremisme van de universiteit in hun rapport.

Weliswaar gebruikt de groep Twitter nog steeds om propagandistische berichten te verspreiden en is het eenvoudig om een nieuw Twitter-account aan te maken als het oude geschorst is, maar de invloed van de nieuwe profielen blijkt beperkt.

Volgens J.M. Berger en Jonathon Morgan van het Brookings project – ook verbonden aan de George Washington University – vinden jihadisten het moeilijk om vanuit nieuwe accounts een netwerk op te bouwen dat eenzelfde omvang heeft als het oude. “Dat kost tijd en moeite,” aldus de onderzoekers. “Zeker als een profiel meermaals wordt geschorst ontbreekt het aan de motivatie om te volharden.” Ook worden jihadisten minder actief wat tweets betreft. Zo is het aantal tweets gedaald van gemiddeld 14,5 per dag in juni naar 5,5 per dag in oktober 2015. Het gemiddelde aantal volgers per profiel bedraagt evenwel nog steeds 300 tot 400 personen, maar het totale aantal Engelstalige profielen is door Twitter teruggebracht tot minder dan 1.000, die ook nog eens voornamelijk onderling berichten uitwisselen. Volgens Berger is deze daling wellicht ook te wijten (of danken, zo u wil) aan een ‘daling in de steun voor IS, maar grotendeels is het volgens het onderzoek van het Brookings project te wijten aan het sluiten van met jihadisten sympathiserende accounts’.

Toch blijft het internet een belangrijk slagveld voor IS – naast de fysieke frontlinies in Irak, Syrië en Libië. Een plek waar jihadisten radicalisering stimuleren en potentiële sympathisanten werven, soms met een terroristische aanval als gevolg. Het sluiten van accounts is dan ook bepaald geen verwoestende nederlaag voor IS, maar de propagandamachine sputtert en lijkt het niet lang meer vol te houden. Het digitaal indammen van IS ligt voor handen, zou je toch zeggen.