Albanezen hopen via Nederlandse havens de Noordzee over te steken

Uit gegevens van het VN vluchtelingenagentschap UNCHR blijkt dat medio 2015 al meer dan 45.000 vluchtelingen en asielzoekers uit Albanie naar West-Europa waren gekomen. Eind 2015 waren dat er naar schatting al 80.000. Nu de EU asielzoekersprocedures heeft ingekort en economische vluchtelingen linea recta terug worden gestuurd naar hun land van herkomst, wordt Groot-Brittannië een steeds interessantere bestemming voor migranten die op zoek zijn naar een beter toekomst. Bij het bereiken van het Britse eiland spelen Nederlandse havens een cruciale rol, waar vooral veel Albanezen gebruik van maken.

Sinds november 2015 is Albanië één van de landen op de lijst van veilige landen die staatssecretaris Dijkhoff begin november aan de Tweede Kamer stuurde. Dat betekent dat asielzoekers uit die landen snel kunnen worden afgewezen en teruggestuurd. Nadat deze actie aanvankelijk effect leek te sorteren -het maandelijkse aantal asielaanvragen halveerde- is de afgelopen maand het aantal Albanese asielaanvragen weer toegenomen tot 234, zo blijkt uit gegevens van de Immigratie- en Naturalisatiedienst die de Telegraaf in mocht zien. Dat is vrijwel het niveau van oktober 2015, toen er 285 aanvragen door Albanese asielzoekers werden ingediend. Opmerkelijk, want al voor de maatregel van Dijkhoff kreeg geen enkele van de ruim 1.000 Albanese asielaanvragers in Nederland een verblijfsvergunning. Vermoedelijk trachten de Albanezen mee te liften op de grote Syrische instroom.

Havens
Maar lang niet alle Albanezen komen naar Nederland om asiel aan te vragen. Een groot deel is op weg naar Engeland en gebruikt de havens van Hoek van Holland, IJmuiden en Rotterdam Europoort als toegang naar Groot-Brittannië. Dat land heeft namelijk nog de nodige migrantencentra waar Albanezen terecht kunnen in afwachting van de afhandeling van hun asielaanvraag. Doordat de Britse asielprocedures traag en technisch ingewikkeld zijn, hebben ze vervolgens meer dan genoeg tijd om zich te onttrekken aan het oog van de migratiedienst.

In 2015 probeerden veel Albanezen nog hun tijdelijke legale status – ze hebben sinds 2010 geen visum meer nodig om naar Schengenlanden te reizen – aan te wenden om in de illegaliteit te verdwijnen in Nederland of om door te reizen naar Groot-Brittannië. Omdat Groot-Brittannië niet tot het Schengengebied hoort, is die oversteek echter illegaal.

23 procent
Over 2015 al constateerden zowel Nederlandse als ook Britse politie- en grensbewakingseenheden een toestroom aan Albanese migranten die met name via Hoek van Holland naar Groot-Brittannië willen. Volgens Balkan Insight, dat zich baseert op gegevens van het ministerie van Justitie en Veiligheid, heeft de Nederlandse politie afgelopen jaar alleen al in Nederlands populairste passagiershaven 105 Albanezen gearresteerd, die illegaal de oversteek over de Noordzee wilden ondernemen. Dat is 23 procent van de in totaal 455 personen die vorig jaar in Hoek van Holland gearresteerd zijn in verband met illegale migratie naar Groot-Brittannië, zo laat Janet Takens – die werkzaam is als woordvoerder bij het ministerie van Veiligheid en Justitie – tegenover Balkan Insight weten.

Takens vertelt desgevraagd ook dat er in 2014 in totaliteit slechts 160 mensen met uiteenlopende nationaliteiten in Hoek van Holland zijn gearresteerd. Van de andere havens zijn soortgelijke data niet beschikbaar en bovendien is er ook geen rekening gehouden met op andere locaties aangehouden Albanezen, zoals bijvoorbeeld tijdens steekproefsgewijze controles op de snelweg.

Tegen de lamp
Wel bekend zijn uiteenlopende gevallen waarin mensensmokkelaars en illegale Albanese migranten tegen de lamp liepen. Regelmatig maakt de politie melding van migranten van uiteenlopende nationaliteit die in vrachtwagens in de Nederlandse havens worden opgepakt. Zo ook medio februari, toen in een Poolse vrachtwagen vijf Afghanen en vijf Albanezen werden aangetroffen. Begin februari van dit jaar vond de politie vier Albanese migranten in de haven van Hoek van Holland, die zich in een vrachtwagen hadden verstopt en die net als een groep van 20 illegale Albanezen in september 2015 met de vrachtwagen op een veerboot terecht wilden komen om zo naar Engeland te varen. De groep van 20 werd pas ontdekt bij aankomst in Newcastle. Van de illegalen vroegen er vijf asiel aan, de rest liet zich terug sturen naar Nederland. Veel illegale migranten laten zich uitzetten in de hoop daarna een nieuwe, succesvollere poging te kunnen wagen om het land in te komen.

En in augustus 2015 wilden twee Nederlandse burgers ten tijde van het Amsterdamse SAIL event een groep van 24 personen -waarvan elf Albanezen- met een plezierjacht naar het Engelse kustplaatsje Sea Palling smokkelen. De slachtoffers van de mensenhandel, die tussen de € 500 en € 3.000 betaalden voor de overtocht- ontsnapten te nauwer nood aan de dood. Net als hun smokkelaars overigens, want het plezierjacht was geenszins zeewaardig en had zeer wel kunnen kapseizen gedurende de oversteek. Ze werden nog in IJmuiden ontdekt vanwege de diepgang van de boot, die zwaar overbeladen was.

Controles
Britse autoriteiten maken voorts melding van twee Albanezen die in mei 2015 omkwamen toen ze van een ferry van de Britse Stena Line sprongen. De beide mannen waren eerder die dag illegaal in Harwich aangekomen en zouden terug naar Hoek van Holland gestuurd worden. Op slechts 500 meter van de kust sprongen beiden overboord en vonden de dood; één kwam terecht in de aandrijfschroef van de veerboot, de ander verdonk in de sterke stroming.

Dergelijke meldingen zijn schering en inslag, zowel in Nederland als in het Verenigd Koninkrijk. Wat ontbreekt zijn betrouwbare cijfers over het aantal Albanezen die daadwerkelijk Groot-Brittannië weten te bereiken en daar in de illegaliteit verdwijnen. Nederland tracht in ieder geval al het mogelijke te doen om illegale grensoversteken te verhinderen. Volgens Takens is er sinds 2015 sprake van ‘intensievere controles in de havens van Hoek van Holland, Europoort en IJmuiden, bijvoorbeeld door speurhonden in te zetten om migranten op te sporen. De voornaamste focus ligt op het controleren van vrachtwagens’. Het overgrote deel van de vrachtwagens in de Nederlandse havens wordt slechts steeksproefgewijs -en dus niet– gecontroleerd.