Exit Calais. Morgen de jungle van Zeebrugge?

De Franse politie is druk doende met de ontruiming van een deel van het illegale vluchtelingenkamp bij Calais. Inwoners proberen hals over kop in vrachtwagens te klimmen op hun weg naar de haven, om zo de oversteek naar Engeland te maken. Er vonden hardhandige confrontaties plaats tussen de politie en stenen gooiende vluchtelingen en activisten. De ontruiming lijkt onafwendbaar, maar van een structurele oplossing voor het Franse vluchtelingenprobleem is nog geen sprake.

Afgelopen donderdag gaf de Franse rechter groen licht voor de ontruiming van de nederzetting in het Franse Calais, die oorspronkelijk gepland stond voor een week eerder. Door toedoen van vluchtelingen en verenigingen die een klacht indienden tegen het besluit tot ontruiming werd het proces echter vertraagd.

Nu is het ontmantelen van ‘de jungle’ in volle gang en rollen buldozers onder zware politiebescherming over krottenhuizen, winkels en zelfs restaurants die werden gebouwd met golfplaten en afvalmateriaal in het vluchtelingenkamp. Openbare voorzieningen zoals een school, een kerk, een theater en een bibliotheek worden vooralsnog gespaard. Volgens de Franse autoriteiten is er opvang geregeld voor de vluchtelingen die het kamp moeten verlaten en wel in de hoedanigheid van een containerkamp.

Een groep van 150 tot 200 mensen probeerde daarop de ontruiming te voorkomen en bekogelde agenten met stenen. Actievoerders van de beweging No Borders probeerden te voorkomen dat vluchtelingen en migranten in bussen stapten om naar een opvang buiten Calais te worden gebracht.

De Franse autoriteiten schatten dat er zo’n duizend mensen woonden in het gedeelte van het kamp dat wordt ontruimd. In de afgelopen vier maanden hebben al circa 2.700 vluchtelingen het kamp vrijwillig verlaten, vanwege de kou, de slechte voorzieningen en vanwege de aanwezigheid van gewapende mensensmokkelaars in het kamp. De achterblijvers hopen nog steeds via de Kanaaltunnel naar Engeland te kunnen. Volgens mensenrechtenorganisaties wonen circa 3.500 achterblijvers in ‘de jungle’, wat zou betekenen dat als de vluchtelingen mee zouden werken aan de ontruiming, het aanbod aan alternatieve opvang niet kan voldoen aan de overweldigende vraag. Maar het is erg onwaarschijnlijk dat er gebruik wordt gemaakt van het aanbod van de Franse staat, omdat het merendeel van de vluchtelingen geen asiel in Frankrijk wil aanvragen.

Duinkerken
Volgens Gorik Ooms – algemeen directeur van mensenrechtenorganisatie Protection International IVZW en oud-directeur van Artsen Zonder Grenzen – willen deze vluchtelingen naar Engeland. “Ze hebben de hoop op een correcte opvang opgegeven en weten ze dat ze meer kans hebben om illegaal te overleven in de jungle van Londen dan in de jungle van Parijs”, aldus Ooms. Hij verwijst naar een studie van de Wereldbank uit 2011, getiteld Global Inequality: from Class to Location, from Proletarians to Migrants.

De conclusie van dit onderzoek is dat mensen eerlijke ontplooiingskansen nodig hebben, zo niet dan zoeken ze hun heil elders. Juist in een tijd waarin 20 procent van de wereldbevolking 80 procent van de rijkdom heeft is er een ongelijkheid qua vermogen die een ongelijkheid qua kansen produceert, stelt Ooms. “Wie niet mee kan met de top, kan nog zo slim zijn en nog zo hard willen werken, de beste posities worden verdeeld onder de mensen die deel uitmaken van de top.”

De ‘jungle van Calais’ mag nu dan worden ontruimd, maar binnen de kortste keren zal elders een nieuwe ontstaan. De autoriteiten vrezen de spontane opkomst van nieuwe vluchtelingenkampen langs de Franse en Belgische kust. Gevreesd wordt ook dat daardoor er grote overlast zal ontstaan in de omgeving van Duinkerken, waar het tentenkamp Grande Synthe onderdak biedt aan duizenden vluchtelingen.

Zeebrugge
Het Verenigd Koninkrijk is voor veel vluchtelingen de eindbestemming. De taal, de internationale relaties met de Engelsen en familie op Brits grondgebied lijken de voornaamste reden om de oversteek te wagen. Die oversteek blijft echter een moeilijke opgaaf. Naar verwachting verspreiden vluchtelingen zich langs met name de Belgische en Franse kust.

Dat vluchtelingen hun weg zullen vinden bleek eerder al toen de Middellandse Zee route werd ingeruild voor de Balkanroute, of toen Hongarije een hek plaatste op de grens met Servië en met Kroatië. Weliswaar nam de druk op Hongarije weg, maar nieuwe alternatieven dienden zich al snel aan.

Met de sluiting van ‘de jungle’ zal het Belgische de Panne de eerste gemeente zijn waar vluchtelingen uit Calais voorbijkomen, gevolgd door Zeebrugge. Het is lastig in te schatten of in Zeebrugge ook een groot vluchtelingenkamp zal ontstaan à la Calais, maar de Belgische regering neemt vooralsnog het zekere voor het onzekere. Kleine, spontaan ontstane kampen worden met regelmaat ontruimd. Dat maakt het echter alleen waarschijnlijker dat vluchtelingen de nabijheid van Zeebrugge zullen opzoeken, al is het alleen al vanwege de relatief korte afstand tot Engeland. Zo bezien kan echter elke Belgische kustgemeente verworden tot een nieuw Calais.