Deze journaliste probeerde de Russische propagandamachine te ontmaskeren

Onderzoek van de Finse omroep YLE naar verzonnen nieuws en propagandistisch commentaar op social media heeft het bestaan van Russische ‘troll factories‘ aan het licht gebracht. Deze door het Kremlin gefinancierde organisaties verspreiden opzettelijk foutieve informatie ten behoeve van Russische (geo)politieke belangen. YLE ontdekte dat de mate waarin politiek en media door trolls beïnvloed worden aanzienlijk is. Deze onthulling bleef niet ongestraft.

QdFi3KYZ
Bron: Twitter

Wie wel eens een discussieforum op internet heeft bezocht zal bekend zijn met het fenomeen trollen; personen die andere forumbezoekers proberen te ergeren of the provoceren. In Rusland heeft dit fenomeen een nieuwe dimensie gekregen, zo ontdekte YLE-journaliste Jessikka Aro in de loop van het afgelopen jaar. De Finse onderzoeksjournalist kreeg eind 2014 lucht van het bestaan van ‘troll factories‘ en openbaarde gedurende 2015 in een serie artikels het bestaan van een geheim kantoorgebouw in Sint-Petersburg, van waaruit speciaal aangeworven medewerkers commentaar posten op sociale media. Commentaar dat Rusland in een goed daglicht moet stellen. Hierbij wordt vooral gemikt op de westerse publieke opinie. Deze berichtjes richten zich voornamelijk op socialemediagebruikers in westerse landen en landen met een aanzienlijke Russische bevolkingsminderheid.

Facebook, Twitter en Google
Journalist Aro vroeg Finse burgers in 2014 voor een crowdsourceartikel hun ervaringen en kennis over deze trolls te delen. De reacties die ze kreeg waren talrijk en een deel zette haar op het spoor van personen die in het verleden voor het Kremlin hadden gewerkt. Ook kwam ze in contact met hackers en journalisten, die haar begin 2015 de naam en het adres van de troll factory bezorgden: Agentstvo Internet Issledovanii (Internet Onderzoeksagentschap). Het bedrijf, formeel gevestigd in Sint-Petersburg, wordt gefinancierd door Russische zakenlieden en werft via Russische vacature websites ‘social-mediaspecialisten’, ‘internetexploitanten’, ‘contentmanagers’ en ‘copywriters’ voor dag- en nachtdiensten. Verkapte functieomschrijving, stelt Aro.

Volgens ex-werknemers die Aro begin 2015 sprak werken er liefst 250 mensen bij Internet Issledovanii, dag en nacht. Ze plaatsen berichten op sociale media over hoe goed president Vladimir Poetin is, en hoe slecht het fascistische westen. De commentaren zijn steevast anoniem en veelal agressief van aard. Maar ze lijken allemaal hetzelfde doel te hebben: Rusland in een goed daglicht te stellen en de handelswijze van Poetin verdedigen en rechtvaardigen. ”Toch weet het Kremlin wel dat trolls je niet kunnen dwingen om van Poetin te gaan houden”, zegt Aro als ze de resultaten van haar onderzoek interpreteert. ”Het eigenlijke doel is dat de lezer wantrouwig wordt, niet meer weet wat hij wel en niet kan geloven en dus maar niets meer gelooft. Een onwetend en wantrouwig publiek is veel eenvoudiger te manipuleren”, stelt Aro.

Volgens Aro verspreiden ze propaganda in onder meer blogs en discussieforums, waarbij een troll tussen de 50 en 100 commentaren per dag afgeeft vanaf verschillende accounts. Niet zelden zwengelen ze een discussie aan, door met verschillende profielen op hun eigen commentaar te reageren. De propaganda wordt via vele verschillende websites verspreid, zoals Facebook, Twitter en Google+. Ook wordt informatie gedeeld via de videodienstem van YouTube en LiveLeak of worden reacties geplaatst op Reddit, Topix.com en andere fora.

Mediahoer
Daar blijft het niet bij. Op basis van informatie van undercoverjournalisten en ex-medewerkers van de troll factory constateert Aro dat de Russische propagandamachine ook overuren maakt op de discussieforums van The Guardian, CNN, Bloomberg, The Moscow Times, Forbes, Kyiv Post, YLE en diverse Finse media. ”De verspreiding van valse informatie is onderdeel van een informatie-oorlog die het Kremlin voert en die sinds de Oekraïne-crisis sterk is toegenomen”, zegt Aro. Zij stelt daarbij dat de informatieverstrekking rondom de annexatie van de Krim door het Kremlin als een succes wordt gezien dat niet mogelijk was geweest zonder Internet Issledovanii.

Die onthullingen kwamen Aro duur te staan. Vrijwel meteen na de bekendmaking van haar bevindingen, begin 2015, werd Aro het doelwit van een campagne die haar in diskrediet moest brengen en die ook vandaag nog voortduurt. Volgens Aro zelf is de in Finland zeer bekende Russisch georiënteerde propagandist Johan Bäckman de aanstichter achter de schermen. ”Hij verspreidde opzettelijk valse informatie over mij, op Russische nieuwssites, maar ook via zijn Facebook- en Twitter account, met het doel trolls aan te lokken die mij moeten intimideren, maar ook om mij als onbetrouwbaar af te schilderen, zodat toekomstige artikels van mij in twijfel getrokken worden”, zegt Aro. En dat lijkt goed te lukken. Beschuldigingen op discussieforums zijn bepaald niet van de lucht; Aro wordt een Russofoob genoemd, een mediahoer, zelfs een agent in de dienst van de Estlandse veiligheidspolitie of een NAVO-medewerker. Gedurende 2015 werden haar privé-leven, familie en niet-bestaande politieke achtergrond zorgvuldig onder de loep genomen, waarbij iedere kans haar zwart te maken tot het uiterste werd benut. Haar werk wordt afgedaan als een leugen, het regende klachten over Aro en haar werkgever, omroep YLE, bij de parlementaire ombudsman vanwege het verspreiden van onwaarheden, overigens zonder succes.

Dood door plutonium
Toch lijkt de storm rondom Aro maar niet te willen gaan liggen. ”Op het moment neemt het trollen weer toe”, zegt Aro, die een verband legt met de publicatie van het boek Infosota (informatie oorlog) van onderzoekster Saara Jantunen. ”In dit boek worden mijn bevindingen, maar ook de situatie waar ik mij nu in bevind uitgebreid besproken”. Het gevolg is dat Aro ook weer op de nodige negatieve aandacht kan rekenen. Facebook-groepen stellen vragen over Aro’s geestelijke gezondheid en onder druk van de publieke opinie hebben Finse parlementsleden al afstand genomen van Aro’s uitspraken. Nu is het niet ongebruikelijk dat journalisten onder vuur komen te liggen als gevolg van hun onthullingen of doordat ze standpunten innemen die tegen de heersende publieke opinie in zijn. Maar in het geval van Jessikka Aro gaat het wel heel ver. De Australische nieuwssite SMH weet te melden dat de EU achter gesloten deuren ook reeds heeft gesproken over de kwestie. Volgens SMH noemt een EU-ambtenaar de zaak-Aro ‘zeer bijzonder’. “Ik ben eigenlijk verbaasd dat dit kan gebeuren in de EU,” aldus de ambtenaar.”Er wordt veel geld uitgegeven en er worden veel mensen ingezet, met maar één doel: intimidatie, de discussie stil leggen.”

De Finse autoriteiten zijn inmiddels in de tegenaanval gegaan en zoeken sinds begin van deze maand naar manieren op een rechtszaak te beginnen tegen Johan Bäckman, de in Finland bekende pro-Kremlin activist, die verdacht wordt van een smaad campagne tegen Aro. Ook de Finse media zijn de disinformatie van ‘valse media’ en de persoonlijke aanvallen op hun journalisten beu. In een gezamenlijk persbericht spreken ze zich uit tegen alle media die ‘meningen in plaats van feiten publiceren. Of dat Aro zal gaan helpen is nog de vraag. Voorlopig staat zij nog bloot aan beschuldigingen en bedreigingen: naast alle verwensingen wordt haar per mail de dood door plutonium toegewenst. Onbekenden bellen haar ook, enkel om pistoolschoten te laten klinken. “Ook kreeg ik een sms bericht van een persoon die zich voordeed als mijn vader, die 20 jaar geleden is overleden. Mijn ‘vader’ vertelde me in het bericht dat hij niet dood is, maar me in de gaten houdt,” schrijft een duidelijk verstoorde Aro op haar website. “De boodschap van de trollen is duidelijk,” vervolgt ze. “Er bestaan geen gerekruteerde pro-Poetin bloggers.”

Wie anders durft te beweren, krijgt het zwaar te verduren.