De dag waarop Rembrandt dood bleef

Rembrandts leeft weer. Althans, die indruk wekt een team van datawetenschappers, ontwikkelaars, technici en Rembrandt-experts. Zij ontwikkelden The Next Rembrandt, een schilderij gemaakt door een computer. Een 3D-print waarbij gebruik is gemaakt van data van 346 Rembrandt-schilderijen; zijn complete oeuvre. Is de grootmeester ingehaald door de technologie?

The Next Rembrandt bestaat uit 148 miljoen pixels. Die zijn op hun beurt bij elkaar gebracht aan de hand van 168.263 onderdelen uit alle 346 schilderijen van Rembrandt van Rijn. Nog een getal? In totaal werd 150 gigabyte aan beeld opgeslagen. Ter vergelijking: één gigabyte aan informatie komt ongeveer overeen met de tekst uit vijftig encyclopedieën. Om tot het uiteindelijke werk te komen is gebruik gemaakt van deep learning-algoritmes en gezichtsherkenningstechnieken.

Allemaal leuk en aardig, die nieuwe technologie, toch had Rembrandt vermoedelijk minder tijd nodig om een werk te maken dan de ontwikkelaars van de meest recente ‘Rembrandt’. Waar de makers van The Next Rembrandt er achttien maanden over deden om het kunstwerk te ontwikkelen, had de echte grootmeester er in sommige gevallen slechts een dag voor nodig om een doek te produceren. Dat meent Ernst van de Wetering, kunsthistoricus en een van de bekendste Nederlandse Rembrandtkenners.

In gesprek met het NRC zegt hij tijdens een tocht door het Rijksmuseum, jaren geleden, over het Zelfportret als de apostel Paulus (1661): “Een dag, echt, meer niet” en “aan sommige andere schilderijen en etsen werkte hij jarenlang, die hernam hij telkens weer. Maar hier niet, met dit doek was hij heel snel klaar”.

De echte Rembrandt was misschien dus nog wel sneller dan de technologische grootmeesters, en dan klinkt er ook nog eens voorzichtige kritiek vanuit het Rembrandthuis en de TU Delft. Volgens David de Witt van het Rembrandthuis zou het een spannend beginsel zijn, maar vooral een beginsel. Zo zouden er er veel details zijn die weggeven dat het geen echte Rembrandt is. De nadrukkelijke verftoets bij de neus ontbreekt, bijvoorbeeld, aldus de Rembrandtkenner.
Professor Joris Dik van de TU Delft bestempelt het werk weliswaar als ‘heel presentabel’, maar noemt ook ‘verbeterpunten’. Zo zou de textuur van het schilderij zijn gebaseerd op één ander schilderij van Rembrandt. Bovendien is volgens Dik niet alles door de computer gedaan.

Nee, vandaag werd een technologisch grote stap gemaakt, maar Rembrandt van Rijn werd niet opgewekt uit de dood.