Waarom de contacten van Mossack Fonseca zo dubieus zijn

Een datalek bij het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca & Co onthult hoe de clientèle van de firma bestaat uit maffiosi, drugsbaronnen en corrupte politici. Ook binnen de firma zelf zou het nodige mis zijn.

De gelekte documenten – 11,5 miljoen in totaal, die de interne werking van Mossack Fonseca gedurende bijna veertig jaar laten zien, van 1977 tot december 2015 – kwamen in handen van de Süddeutsche Zeitung. De Duitse krant onderzocht de papieren in samenwerking met het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ), en schetsten het beeld van een mondiaal netwerk dat geen ander doel kent dan geheime bankrekeningen opzetten om geldstromen buiten het zicht te houden. Uit deze zogenoemde ‘Panama Papers‘ blijkt dat het advocatenkantoor Mossack Fonseca zaken deed met meer dan 200.000 bedrijven op belastingparadijzen. In de gigantische nieuwsstroom hebben we al diverse premiers, presidenten en ook topsporters en drugsdealers voorbij zien komen.

Kaaimaneilanden 
De diensten die de offshore-industrie aanbiedt zijn in principe niet illegaal. Vooralsnog is er sprake van belastingontwijking en niet van belastingontduiking. Vooropgesteld moet daarbij worden dat alles vanzelfsprekend wel binnen de kaders van de wet dient te gebeuren.

Uit het datalek blijkt echter dat verschillende partijen die betrokken zijn bij de offshore-industrie – banken en advocatenkantoren voorop – de wettelijke regels met regelmaat aan hun laars hebben gelapt. Tot die regels behoren bijvoorbeeld het houden van toezicht op mogelijke connecties van klanten met criminele contacten, corruptie en belastingontduikers. Dat blijkt in de praktijk vaker niet dan wel te gebeuren. Mossack Fonseca mag dan beweren dat het ‘verregaande due diligence (zorgvuldige onderzoek van juistheid van bedrijfsinformatie – PB.) uitvoert om de legitimiteit van haar klanten te verifiëren’, in de praktijk zouden tussenpersonen van Mossack Fonseca juist gepoogd hebben verdachte transacties te verbergen door documenten te vervalsen, om zo eigendommen te verbergen. De truc daarbij is dat via bedrijven op de Kaaimaneilanden en Maagdeneilanden te laten lopen, omdat daar geen verplichting bestaat om jaarrekeningen te publiceren.

Zedendelinquent
Volgens Süddeutsche Zeitung bestaan de gelekte documenten uit e-mails, financiële spreadsheets, paspoorten en bedrijfsdocumenten die onder meer laten zien dat Mossack Fonseca gebruikmaakte van tussenpersonen. Onder die tussenpersonen bevinden zich drugsbaronnen, belastingontduikers en ten minste een veroordeelde zedendelinquent, namelijk een Amerikaanse zakenman via het advocatenkantoor documenten hebben ondertekend voor een offshorebedrijf gedurende zijn gevangenisstraf in de VS. Die moest hij uitzitten naar aanleiding van een veroordeling voor seksuele handelingen en relaties met minderjarige weeskinderen in Rusland.

Ook verder zijn de contacten van Mossack Fonseca op zijn zachtst gezegd dubieus. Er is sprake van ten minste 33 personen en bedrijven op die op een zwarte lijst staan van de Amerikaanse regering omdat ze zaken deden met drugskartels in Midden-Amerika, maar ook terreurbewegingen zoals Hezbollah en internationaal gesanctioneerde staten als Noord-Korea en Iran. Betrokken zijn verder, zo laten de Panama Papers zien, vele prominente figuren uit het Midden-Oosten, waaronder het Saoedische koningshuis, maar ook personen en bedrijven uit de Afrikaanse diamanthandel en de wereldwijde kunsthandel. Ook de overvallers van Brink’s-Mat warenhuis op het Londense vliegveld Heathrow in 1983 zouden hulp hebben gehad van Mossack Fonseca bij het witwassen bij hun nieuw verworven vermogen.

Mubarak
De onthulling van de Panama Papers is overigens niet de eerste keer dat Mossack Fonseca in diskrediet is geraakt. Zo werkte de interne vermogensbeheerder van het bedrijf – Mossfon Asset Management S.A.-MAMSA – met verschillende banken, die beschuldigd zijn van witwaspraktijken, zoals de Banca Privada d’Andorra, die volgens het Amerikaanse Treasury Department geld wit zou hebben gewassen voor grote criminele netwerken. En in Engeland en de VS werd de Deutsche Bank Switzerland beschuldigd van witwaspraktijken voor Russische klandizie.

In 2012 en 2013 luidden de autoriteiten van de Maagdeneilanden de noodklok, omdat het advocatenbureau verzuimd had due diligence toe te passen op Alaa Mubarak, de zoon van de voormalige Egyptische dictator. Februari 2015 maakte de Süddeutische Zeitung melding van mogelijke stappen tegen de firma wegens hulp bij belastingontwijking, hetgeen gebleken zou zijn na invallen van autoriteiten op het kantoor Frankfurtse kantoor van de Commerzbank en diverse woningen van hooggeplaatste bankmedewerkers. In 2016 werd de firma door de Braziliaanse autoriteiten onder de loep genomen in relatie met corruptie en witwaspraktijken. Het zou gaan om aanbestedingscontracten waarover afspraken werden gemaakt om de prijzen te laten stijgen, die aangewend werden als smeergeld om ambtenaren en politici om te kopen en om in de zakken van het in staatshanden zijnde oliebedrijf Petrobas te doen vloeien. Medewerkers van Mossack Fonseca zouden niet alleen betrokken zijn bij het witwassen van geld, maar ook bij het vernietigen van bewijsmateriaal.

Zo staan de Panama Papers bol van beschuldigingen die Mossack Fonseca in een kwaad daglicht stellen. Daarbij wordt voorbijgegaan aan het feit dat de oorsprong van de firma ook al te denken geeft. Mede-topman Jürgen Mossack is namelijk de zoon van een voormalig lid van de Waffen-SS, die na de oorlog veroordeling trachtte te ontlopen door een veilig heenkomen in Panama te zoeken. Zoals veel voormalig SS’ers probeerde hij zich uit te geven voor communist en ondernam hij pogingen om zijn kennis aan te wenden als spion voor de VS. Daarmee was een basis gelegd met wereldwijde verknopingen en contacten in een wereld die draait om geheimen, macht en natuurlijk geld, die zoon Jürgen later met even dubieuze partners tot verdere ontplooiing bracht.

De sluier
Voor wat betreft Nederland komen verschillende brievenbusfirma’s voor in de Panama Papers, zoals Torneo & Traffic Sports Marketing en TyC International. Zij zouden volgens Trouw en het Financieel Dagblad meer dan 160 miljoen dollar hebben uitgegeven aan bedrijven die actief zijn in de marketing en promotie van sport. Die bedrijven worden door de Amerikaanse autoriteiten onderzocht in verband met het omkopen van kopstukken van de FIFA.

Ook voormalig voetballer Clarence Seedorf, Mexx-oprichter Ratham Chadda en diverse andere Nederlandse personen en bedrijven worden genoemd in de Panama Papers. Óf de onderste steen boven komt is nog de vraag. Panama liet al weten niet voornemens te zijn te veel prijs te willen geven voor wat betreft daar lopende bankrekeningen, omdat dat slecht zou zijn uit voor de positie van de offshore-industrie. Bij een dergelijke houding is het voor wetshandhavers buitengewoon lastig om witwaspraktijken, corruptie en andere criminele handelingen op te sporen, omdat het aantal lagen waaronder deze verscholen liggen simpelweg te dik zijn. Aan de andere kant zijn de Panama Papers tot dusver onthullend gebleken. Verscheidene media die betrokken zijn bij het onderzoeken van de documenten gaven al aan dat dit pas het topje van de ijsberg is en dat in de loop van de week de sluier steeds verder zal worden gelicht.