Hoe Erdogan de rechter gebruikt om tegenstanders de mond te snoeren

Critici van Recep Tayyip Erdogan hebben het zwaar te verduren. De Turkse president sleept ze en masse voor de rechter in een ultieme poging tegenstanders de mond te snoeren.

We kennen inmiddels allemaal het verhaal van de Duitse satiricus Böhmermann, die de Turkse president Erdogan in een gedicht beticht van bestialiteiten, pedofilie en mensenrechtenschendingen. Erdogan was bepaald niet gediend van de satirische – maar vooral ook beledigende – aanval op zijn persoon en Ankara diende dan ook een formeel verzoek tot een strafrechtelijk onderzoek tegen Böhmermann in. Het kan de populaire tv-komiek komen te staan op maximaal drie jaar in de gevangenis vanwege het beledigen van een buitenlands staatshoofd.

Minder bekend is dat Erdogan in de twee jaar sinds zijn beëdiging tot Turks president inmiddels al bijna 2.000 critici wegens belediging voor de rechtbank heeft gedaagd. Dat is nu al vier keer zo veel als zijn voorganger Abdullah Gül deed in zeven jaar tijd. Daar komt nog bij dat dit het topje van de ijsberg is en er nog talloze (civielrechtelijke) procedures lopen, deels ook uit de tijd dat Erdogan nog premier was.

10.000
Het totale aantal mensen dat zich moet rechtvaardigen vanwege belediging van het Turkse staatshoofd zou vele malen hoger zijn dan de bekende 2.000 gevallen, eerder 10.000. Studenten, mensen in openbare dienst en zelfs parlementsleden – die immuniteit genieten, maar die door Erdogan dan maar voor smartengeld worden aangeklaagd – staan terecht voor kritische beweringen over het Turkse staatshoofd, die door Erdogan als belediging worden afgedaan. “Al met al een complete industrie met met een doel: critici schrik inboezemen en de mond snoeren,” zo stelt Kerem Altiparmak, die als jurist is verbonden aan de universiteit van Ankara.

Oppositieleider Kemal Kılıçdaroğlu heeft alleen al 34 aanklachten tegen zich vanwege het beledigen van Erdogan. De Turkse president is niet in zijn eentje verantwoordelijk voor het aanzwengelen van al deze rechtszaken. Zijn gehele politieke entourage en het politieke bestel om hem heen lijkt mee te gaan in deze hype. “Burgers handelen steeds vaker vanuit eigen initiatief,” zo weet Altiparmak in het Duitse magazine Die Welt te melden. “De jongerenvleugel van de islamitische AKP partij heeft er lol in jacht te maken op overtreders, maar ook Erdogans advocaten en de nationale opsporingsdiensten gaan steeds vaker uit eigen beweging op zoek naar overtreders.”

Social Media

Daarbij blijkt niemand veilig te zijn voor het alziende oog van Erdogans spionnen. Een groot deel van de beschuldigingen richt zich tegen leuzen roepende demonstranten, maar ook wie zich in een onbewaakt moment wat ongenuanceerd uitlaat over Erdogan, kan zo maar het haasje zijn. De grootste groep bestaat evenwel uit burgers die iets hebben gedeeld op sociale media. Zo bericht Die Welt over een leraar in de provincie Batman die veroordeeld werd tot een gevangenisstraf vanwege een beledigende tweet. Opmerkelijk, want Erdogan had eerder te kennen gegeven dat op vergrijpen op twitter enkel een geldboete stond.

Afgelopen februari diende een man uit Antatolie een klacht in tegen zijn vrouw, nadat hij met zijn telefoon had gefilmd hoe ze vloekte terwijl ze Erdogan op tv zag. Eveneens in februari stormde een Turkse anti-terreur eenheid een flat in Istanbul binnen, alwaar ze een 13-jarige jongen arresteerden vanwege beledigende Facebookposts. Volgens Die Welt had de politie zijn Facebookaccount al negen maanden in de gaten gehouden.

Dief
Van de kranten is het dagblad Birgün het meest getroffen. Tegen de uitgave lopen ongeveer 50 rechtszaken, meestal in verband met het beledigen van de president. Opmerkelijk is het verhaal van redacteur Onur Erem, die het zich veroorloofde om op te schrijven dat Google Erdogan als suggestie gaf na het invoeren van de trefwoorden ‘dief, moordenaar’. De strafmaat voor Erem is nog niet bepaald. Zijn collega Baris Ince kreeg 21 maanden cel nadat hij Erdogan in impliciete bewoordingen een dief had genoemd. Ook beschuligingen van corruptie vallen bij Erogan slecht. Een voormalige lerares kreeg een boete in de duizenden euro, omdat ze op Erdogan op Facebook had verweten verstrengeld te zijn met corruptie.

Toch lijkt ook Erdogan niet altijd zijn zin te krijgen. Toen een ziekenhuisarts Erdogan op basis van foto’s vergeleek met Gollem, het wezen uit Lord of the Rings, volgde spoedig een aanklacht. De rechtbank moest zich vervolgens buigen over de vraag of er sprake was van een belediging. Inmiddels lijkt het er op dat de rechter gaat beslissen dat de Gollem een ‘goed, vredelievend, trouw en positief wezen’ is. Daarmee is vrijspraak in zicht. Desalniettemin is de arts in kwestie wel zijn baan kwijt en kan hij zijn verdere carrière – in ieder geval in Turkije – ook wel vergeten.