Balkansyndroom eist nog steeds slachtoffers

Twintig jaar na het einde van de Joegoslavische burgeroorlog sterven nog steeds soldaten aan de gevolgen van de inzet van verarmd uranium.

Depleted Uranium (verarmd uranium) is een afval- of bijproduct van de nucleaire industrie. Volgens de definitie van Wikipedia ontstaat het ‘bij de opwerking van bestraalde kernreactorbrandstof, bij de fabricage van lichtverrijkt uranium voor de productie van kernreactorbrandstof en bij de fabricage van hoogverrijkt uranium voor gebruik in kernwapens’. Verarmd uranium wordt aangewend in bepantsering – onder meer van Amerikaanse tanks – en verder in pantserdoordringende projectielen. In die hoedanigheid is het ook ingezet in talloze conflictgebieden, van de Joegoslavische burgeroorlog in Bosnie-Herzegovina en Kosovo, tot Afghanistan en Irak.

Begin 2001 kwamen de gevolgen van de met verarmd uranium bewerkte wapens voor het eerst in het nieuws. Kranten van over de gehele wereld berichten over soldaten die te kampen hebben met het Balkansyndroom. Waar het begrip in Nederland vooral te boek staat als een diffuus ziektebeeld, dat zich kenmerkt door vermoeidheid, slapeloosheid en algehele malaise, wordt internationaal ook veel aandacht besteed aan de gevolgen van het gebruik van wapens met giftige stoffen.

Veel militairen die op de Balkan hadden gediend zouden lijden aan kanker als gevolg van blootstelling aan veramd uranium. Maar ook nu nog, twintig jaar na afloop van het Joegoslavische conflict, zijn de gevolgen merkbaar. Balkan Insight, een nieuwssite die zich op de Westelijke Balkan richt, berichtte onlangs over een onderzoek van het Osservatorio Militare, een Italiaanse vereniging die opkomt voor soldaten (en hun familieleden) die slachtoffer zijn van hun inzet in oorlogsgebieden. De vereniging bepleit dat in de afgelopen vijftien jaar 331 Italiaanse militairen zijn gestorven door contact met verarmd uranium in uiteenlopende conflictgebieden. Dat is volgens het Osservatorio Militare echter niet alles. Nog eens 3.764 Italiaanse soldaten zouden om dezelfde reden ziek zijn en lijden aan kanker.

Verarmd uranium is volgens de Verenigde Naties – International Agency for Research on Cancer (IARC), 2009- bewezen kankerverwekkend bij mensen. Blootstelling aan verarmd uranium door inademing kan schade toebrengen aan longweefsel en vergroot de waarschijnlijkheid op longkanker. Opname in het bloed en afzetting in andere organen zorgt voor een verdere kans op kanker. Bij orale inname via het spijsverteringskanaal bereikt de radioactieve stof de nieren, blaas en prostaat, waarbij het sperma aantast, wat in geval van bevruchting geboorteafwijkingen teweeg brengt.

De Italiaanse autoriteiten blijven ondertussen het bestaan van een verband tussen kanker en blootstelling aan verarmd uranium ontkennen. Ook in Nederland is die situatie niet anders. De Nederlandse journalist Hans Vogels vroeg in 2010 aan het Ministerie van Defensie of ‘Nederlandse ISAF-militairen die naar Afghanistan uitgezonden waren, ook geopereerd hebben in terrein waar gebruik werd gemaakt (door Nederland of andere staten) van munitie die bewerkt is met verarmd uranium’. Het ministerie weigerde volgens Vogels te antwoorden. Een feitelijke onderbouwing, of zelfs schatting, van het Nederlandse aantal getroffen militairen ontbreekt daardoor.

Eerder al, in 2004, schreef Vogels voor Metro een stuk over de gevolgen van de aanwending van verarmd uranium. Vogels werd naar eigen zeggen op het matje geroepen door de redactie en vervolgens permanent op non-actief gesteld. In die tijd waren Landmacht, Marine, Luchtmacht en Marechaussee nog grote adverteerders in het blad. Daarnaast was Metro eigendom van de Zweedse familie Wallenberg, met uitgebreide belangen in de oorlogsindustrie, aldus Vogels.

Feit is wel dat honderdduizenden militairen uit de VS, Italië en Engeland blootgesteld zijn geweest aan Depleted Uranium en kampen met symptomen die op een besmetting wijzen, dan wel er aan zijn overleden. De kans dat er in Nederland oorlogsveteranen rondlopen met, of die zijn overleden aan uiteenlopende vormen van kanker die het gevolg zijn van het gebruik van munitie die bewerkt is met verarmd uranium, is meer dan waarschijnlijk, zo concludeert Vogels.