Macedonië in crisis zet Balkanroute weer op een kier

Nu bemiddeling van de EU geen vruchten heeft afgeworpen, lijkt de instabiele politieke toestand in Macedonië te ontaarden in een complete ineenstorting. Daarmee zal het grensgebied tussen Griekenland en Macedonië – nu al toneel van gewelddadige confrontaties tussen vluchtelingen en politie – verworden tot een ongecontroleerde zone waar illegale grensoversteken moeiteloos slagen.

Macedonië is een land dat politiek in zwaar weer verkeerd. Al geruime tijd demonstreren tienduizenden Macedoniers op frequente basis tegen de regering van premier Nikola Gruevski. Die zou zich volgens de demonstranten schuldig hebben gemaakt aan corruptie en vriendjespolitiek en weinig oog hebben voor het belang van de bevolking.

Daar komt bij dat in februari van het afgelopen jaar bekend werd dat de regering 20.000 Macedoniërs had afgeluisterd, waaronder journalisten, rechters en ministers. De tapes, gelekt door de linkse oppositieleider Zoran Zaev, zouden aantonen dat de regering van Gruevski, die inmiddels sinds 2006 aan de macht is, haar positie heeft misbruikt om tegenstanders uit te schakelen en de verkiezingen te manipuleren. De opnames schetsen een beeld van een regering die tracht volledige controle te hebben over de media, het justitieapparaat, en op verkiezingen.

Demonstraties
Onder aanvoering van de oppositie hebben burgers van Macedonië – studenten en links-activisten voorop, maar ook door corruptie gefrustreerde middenklassers – de straten van hoofdstad Skopje en vele andere steden overgenomen. Niet alleen namen de protestacties tegen de Macedonische premier Gruevski in de afgelopen weken toe aan frequentie en hevigheid, ook begonnen demonstranten met het opzetten van een tentenkamp voor het regeringsgebouw in Skopje. De vergelijking met de Maidan-protesten in Oekraïne dringt zich op en de Europese Unie en de Verenigde Staten trachten het tij te keren door een akkoord tussen regering en oppositie te bemiddelen, waarbij een speciale aanklager het afluisterschandaal zou onderzoeken en fraude bij de komende verkiezingen zou worden verhinderd.

Dat lijkt nu echter niet meer te gaan lukken, omdat president Ivanov heeft besloten dat het onderzoek naar het afluisterschandaal overbodig is, omdat alle politici die betrokken zijn bij het afluisterschandaal een algemeen pardon verleend hebben gekregen. Ook lijken de nieuw geplande verkiezingen van 5 juni de politieke crisis niet op te kunnen heffen. De oppositie claimt dat er nog te weinig hervormingen zijn doorgevoerd voor eerlijke verkiezingen. De grip van de regering op de media zou nog te groot zijn en kieslijsten zouden ook nog niet zijn opgeschoond, waardoor het uitbrengen van fictieve stemmen nog steeds mogelijk is. De sociaaldemocratische oppositie in het Balkanland heeft dan ook laten weten dat verdere bemiddeling van de EU niet nodig is.

Albanese minderheid
De vraag die zich nu opdringt is of de situatie in Macedonië zal ontaarden in een scenario zoals we dat van Oekraïne kennen. Als dat gebeurt – en die ontwikkeling is niet onrealistisch – dan heeft dat grote gevolgen. In Macedonië is nu nog sprake van anti-regeringsprotesten. Die kunnen echter, net als in Oekraïne, omslaan in een volksopstand en een omwenteling. Met een mogelijk uiteenvallen van het land en instanties die wet- en regelgeving handhaven, dreigt een herhaling van de crisis van 2001, toen in Macedonië een opstand uitbrak onder de grote Albanese minderheid in het land. Die kon bezworen worden toen hen concessies werden gedaan.

Onlangs nog werd Macedonië opnieuw opgeschrikt door geweld, toen er doden vielen tijdens een veldslag tussen de politie en gewapende opstandelingen die volgens de regering behoorden tot de etnisch-Albanese minderheid van het land. Algemeen wordt aangenomen dat Gruevski het incident in scene heeft gezet om af te leiden van het afluisterschandaal. Dat neemt echter niet weg dat een dergelijke situatie al snel realiteit kan worden.

Daar komt bij dat het grensgebied tussen Griekenland en Macedonië reeds in toenemende mate het toneel is van gewelddadige confrontaties tussen vluchtelingen en de politie. Aan de Griekse grens met de afgesloten zogenaamde Balkanroute richting het noorden van de EU, zitten momenteel 54.000 migranten vast. Die proberen alsnog een gat in de afgesloten grens te vinden. Met regelmaat lukt dat ook, soms met de helpende hand van mensenrechtenorganisaties. Als Macedonië nog verder in een crisis beland, dan zullen deze migranten hun weg naar Europa ongehinderd kunnen vervolgen, in ieder geval tot aan de volgende grens. Wat hun daar wacht is onduidelijk, want een crisis in Macedonië kan snel om zich heen grijpen en de gehele Balkan destabiliseren.

Gevangenis
Alles hangt nu af van de route die de regering-Gruevski kiest om de crisis te bezweren. Dat zijn regering zal aftreden is onwaarschijnlijk. Alles wijst er op dat Gruevski en de zijnen ten koste van alles aan de macht willen blijven, al is het alleen al om de gevangenis te ontlopen.