Waarom er dit jaar meer vluchtelingen op zee zullen sterven

Het aantal vluchtelingen dat stierf tijdens de tocht richting Europa, is in de eerste zeven maanden van dit jaar flink toegenomen ten opzichte van 2015. Meer dan 3.100 mensen zijn in die periode op de Middellandse Zee omgekomen. In diezelfde periode in 2015 waren dat er 1.900. De meeste slachtoffers verdronken vlak na het verlaten van de Noord-Afrikaanse kust, op weg naar Italië.

Als deze trend zich doorzet in 2016, dan zal het aantal vluchtelingen dat op de Middellandse Zee verdrinkt verdubbelen ten opzichte van 2015, ondanks de inzet van speciale reddingsmissies van het EU-agentschap Frontex. Opmerkelijk, zo stelt de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), is ook dat de toename van het totale aantal vluchtelingen dat Europa in 2016 wist te bereiken. Dit getal staat niet in verhouding tot de toename in het aantal slachtoffers. Het aantal verdronken vluchtelingen nam toe met meer dan 50 procent, terwijl het totaalaantal vluchtelingen met ‘slechts’ 15 procent toenam.

In 2016 bereikten zo’n 250.000 vluchtelingen de Italiaanse kust. De meesten van hen zijn afkomstig uit Eritrea, Nigeria en Soedan. De overige vluchtelingen komen voornamelijk uit Syrië, al lijken zij vaker te kiezen voor de route langs de Griekse eilanden.

De stijging in het dodental is lastig te verklaren. Volgens Frontex proppen smokkelaars steeds meer mensen op de kleine rubberbootjes, met alle gevolgen van dien. En niet alleen zijn de boten voller, ook zijn ze kleiner van formaat dan voorheen het geval was. Kleine rubberboten zijn absoluut niet zeewaardig en zodra ze de kust verlaten en met de eerste hoge golven te maken krijgen, geraken ze al in de problemen. Het gemiddelde aantal migranten op een tien tot twaalf meter lange rubberboot steeg met meer dan een kwart, volgens Frontex. Enkele boten vervoerden meer dan 100 mensen.

Frontex zegt niet waarom smokkelaars steeds meer mensen op de rubberen bootjes zet. Tijdens Operatie Sophia – de anti-smokkelcampagne van Frontex op zee – zijn sinds oktober vorig jaar meer dan 220 boten in beslag genomen. Ook werden 82 vermoedelijke smokkelaars opgepakt. Deze operatie wordt uitgevoerd met vijf schepen, waaronder een klein Italiaanse vliegdekschip, een Spaans fregat en andere schepen en militaire middelen uit Duitsland, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk.

Volgens de Europese Commissie zijn de reddingsschepen van Operatie Sophia inmiddels meer dan 130 keer ingezet, waarbij de bemanning meer dan 20.000 mensen wist te redden. Daarnaast heeft Sophia lokale reddingsautoriteiten bijgestaan en zo nog eens 35.000 levens gered. Afgelopen maandag kwamen de schepen nog in actie voor de kust van Libië, toen in een door Italië geleide reddingsoperaties circa 1.800 mensen van zee werden geplukt. In de afgelopen vijf dagen heeft de Italiaanse kustwacht alleen al meer dan 8.300 mensen uit het water gered.

De EU-operaties zouden gedurende 2015 en 2016 meer dan 240.000 mensenlevens hebben gered. Het zwaartepunt van de operaties lag bij de centrale Middellandse Zee-route – tussen Libië en Italië zijn 90.000 mensen in veiligheid zijn gebracht.

Sinds de migrantendeal met Turkije, die in maart werd gesloten, is het aantal mensen dat Griekenland probeert te bereiken vanuit Turkije flink afgenomen. Nu komen dagelijks circa 90 vluchtelingen aan op de Griekse eilanden, waar dat vorig jaar nog opliep tot 1.700 mensen per dag.

Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) is er echter wel sprake van een toename in het aantal vluchtelingen sinds de mislukte militaire staatsgreep in Turkije op 15 juli. Sindsdien is het aantal vluchtelingen volgens IOM met ruim 100 procent gestegen.