Hoe witte fosfor via Amerika in handen van de Saoedi’s kwam

Saoedi-Arabië blijkt door de Verenigde Staten geleverde witte fosfor in te zetten in de oorlog in Jemen, aldus foto’s en video’s op sociale media.

De inzet van munitie gevuld met witte fosfor is omstreden. Bij ontploffing ontvlamt de fosfor en dit zorgt voor een dikke laag witte rook. Deze rook kan een signaalfunctie vervullen of als rookgordijn fungeren om troepenbewegingen te maskeren. Volgens de Amerikaanse wetgeving mag witte fosfor enkel en alleen voor deze toepassingen aan andere landen worden verkocht. Het internationale recht verbiedt witte fosfor in omgevingen waar burgers verkeren. 

De zeer ontvlambare munitie kan tegen soldaten of burgers worden ingezet en de effecten zijn dan vergelijkbaar met die van napalm: de hoge temperaturen verminken mensen gruwelijk, met soms de dood als gevolg. Onduidelijk is nog of het Saoedische leger de fosforbommen gericht inzet tegen soldaten of burgers met het doel hun te raken. Bekend is wel dat de regering van het land sinds het begin van haar campagne tegen rebellen in Jemen in 2015 al meermaals willekeurige bombardementen op burgerdoelen heeft uitgevoerd.

Amerikaanse regeringsfunctionarissen hebben bevestigd tegenover The Washington Post dat de Amerikaanse regering in het verleden witte fosfor aan de Saoedi’s heeft geleverd. Gegevens over de geleverde hoeveelheden of over wanneer de levering plaatsvond is niet prijsgegeven. Bekend is evenwel dat de fosforbommen die op afbeeldingen zijn vastgelegd afkomstig zijn van General Dynamics Ordnance Tactical Systems, de enige organisatie die dergelijke munitie aan het Amerikaanse leger mag leveren. Niet bekend is of dat General Dynamics ook verantwoordelijk is voor de productie ervan, omdat het ontwerp van het mortier zelf afkomstig is van het Franse TDA, dat zelf ook fosforbommen maakt en levert aan General Dynamics.

Een Amerikaanse functionaris zouden na het bekijken van enkele afbeeldingen die op Twitter en andere social media verschenen tegen The Post gezegd hebben dat de fosforgranaat in kwestie waarschijnlijk van Amerikaanse oorsprong is. Doordat de markeringen op de granaat niet duidelijk te zien zijn, is het niet mogelijk te herleiden wat de oorsprong van de granaat is of tot welke verkoop de granaat behoorde.

De Verenigde Staten nemen de kwestie serieus. Een ambtenaar vertelde The Post dat ‘de Verenigde Staten verwachten dat elke ontvanger van Amerikaanse militaire hulp de ontvangen items gebruikt in overeenstemming met het internationaal recht en onder de voorwaarden die de Amerikaanse overheid aan de overdracht of verkoop heeft verbonden’.  Naar verluidt wordt het ongeoorloofde gebruik van door de VS geleverde witte fosfor munitie door de Saoedische strijdkrachten thans door de Amerikaanse autoriteiten onderzocht en dreigen corrigerende maatregelen.

In de afgelopen tijd worden steeds vaker vraagtekens geplaatst bij Amerikaanse militaire steun aan het Saoedische leger, onder meer omdat gebleken is dat de Saoedi’s wapens inzetten tegen burgerdoelen of op zijn minst in gebieden waar de waarschijnlijkheid dat burgerslachtoffers vallen zeer aannemelijk is. Zo rapporteerde Human Rights Watch (HRW) bijvoorbeeld dat de Saoedische luchtmacht op 24 juli 2015 twee appartementencomplexen in de Jemenitische havenstad Mokha bombardeerde. In de panden woonden medewerkers van het lokale elektriciteitsbedrijf met hun families. De Saoedische regering heeft het voorval nooit onderzocht, maar volgens HRW waren er geen militaire doelen in of rondom de appartementencomplexen.

Voor de regering van president Obama zijn dergelijke voorvallen reden genoeg om af te zien van de levering van 400 clusterbommen aan het olieproducerende land. Ook een wapenlevering ter waarde van 1 miljard dollar die beschadigde Saoedische tanks moet vervangen is op de lange baan geschoven. Desalniettemin heeft ook de regering onder president Obama een levendige wapenhandel bedreven met Saoedi-Arabië. Sinds 2009 verkochten de Amerikanen voor 115 miljard dollar aan het land, meer dan ooit tevoren.

Hoewel gebruik van witte fosfor niet verboden is, staat internationaal recht alleen gebruik toe in gebieden waar nadrukkelijk geen burgerslachtoffers kunnen vallen. Ook het gebruik tegen vijandelijke strijders is discutabel, vanwege de gruwelijke aard van de verwondingen die het veroorzaakt. Desalniettemin hebben de Verenigde Staten witte fosfor tegen vijandelijke soldaten ingezet, onder meer in 2004 in het Iraakse Fallujah en in Afghanistan. In 2009 wendde Israël het middel aan in bevolkte gebieden in de Gazastrook.

De uitgelichte afbeelding is niet geschoten in Jemen, maar in 2009 in de Gazastrook.