Het gezondheidsgevaar van Deense varkens in Europa

Denemarken is de grootste exporteur van varkens in de EU. In de Deense varkenssector tracht men echter wel iets verborgen te houden. Het merendeel van de uit Denemarken afkomstige varkens is bacteriologisch besmet. In plaats van hier iets aan te doen wordt er ingezet op stilzwijgen.

Geen land in Europa exporteert zoveel varkens als Denemarken. Liefst 13 miljoen levende varkens stuurt het Scandinavische land jaarlijks over de grens, waaronder naar Duitsland en Polen. Veel varkens worden daar geslacht, anderen worden verder geëxporteerd. Zo is Denemarken goed voor 57 procent van de totale uitvoer van levende varkens naar EU-landen.

Meer dan twee derde van deze varkens is waarschijnlijk drager van een besmettelijke aan vee verbonden MRSA-bacterie, LA-MRSA, zo stelde de The Copenhagen Post begin deze maand aan de hand van een uitgebreid dossier over de bacterie. Deze bacterie kan worden overgedragen op de mens bij direct contact met de besmette dieren, en ook wanneer het besmette vlees verwerkt wordt. Eenmaal aangekomen op de plaats van bestemming vormen deze varkens dus een directe bedreiging voor de boeren en medewerkers van slachthuizen die in contact komen met de dieren, zo valt te lezen The Copenhagen Post.

En ook mensen kunnen de besmettelijke bacterie doorgeven. Een effectief geneesmiddel ertegen bestaat nog niet. Hoewel mensen de bacterie in zich kunnen hebben zonder een ziektebeeld te vertonen kan LA-MRSA leiden tot huidklachten, maar ook tot ernstige en levensbedreigende infecties. Vooral mensen die lijden aan longontsteking en bloedvergiftiging zijn kwetsbaar voor LA-MRSA.

EU
Het probleem met de besmette Deense varkenssector betreft niet enkel de slachtvarkens. Denemarken exporteert op jaarbasis 190.000 varkens naar landen over de hele wereld ten behoeve van fok-doeleinden. Volgens onderzoek van de technische universiteit van Denemarken is ook hiervan ten minste 63 procent besmet (het onderzoek leest u hier in pdf) met LA-MRSA en wordt de bacterie zo steeds verder verspreid.

Bijna alle 28 EU-lidstaten hebben in 2015 fokvarkens uit Denemarken geïmporteerd. Enkel Malta, Luxemburg, Cyprus en Kroatië deden dit niet. Ondanks de hoge besmettingskans wordt buitenlandse kopers niets verteld over de bacterie. De Deense varkens worden ook niet op LA-MRSA gecontroleerd vóór de uitvoer, net zo min als de Deense varkenshouders verplicht zijn te rapporteren over LA-MRSA.

Ongehinderd
Ondanks de evidente urgentie om hier iets aan te doen heeft de invloedrijke Deense varkenslobby ervoor gekozen om de bacteriële besmetting van varkens te verzwijgen. Terwijl LA-MRSA al in 2006 in Denemarken werd ontdekt, duurde het tot 2012 eer journalisten hier vragen over konden stellen. De varkensindustrie wist een verzoek om een overzicht van besmette boerderijen jarenlang tegen te houden door juridische stappen te nemen tegen de bekendmaking, met als argument dat publicatie schadelijk is voor individuele boeren en voor de sector als geheel. Dit blijkt uit publicaties van The Copenhagen Post en van het onafhankelijke onderzoeksbureau The Bureau of Investigative Journalism.

In de tussentijd heeft LA-MRSA zich ongehinderd kunnen verspreiden. Sinds 2006 zijn naar schatting 12.000 Deense burgers besmet geraakt en het Bureau of Investigative Journalism meldt dat zeker zes personen eraan zijn overleden, een getal dat door verschillende media is overgenomen. Dit getal kan overigens hoger zijn, aangezien een effectieve screening op LA-MRSA pas vijf jaar geleden is geïntroduceerd. Ook bij pasgeborenen is besmetting geconstateerd.

Reëel risico
Desalniettemin gaat de export van besmette varkens door en ziet de Deense varkenshouderij af van het nemen van adequate maatregelen, zoals het ruimen van besmette veestapels of een exportstop op levende varkens. Dat zou funest zijn voor de industrie. Wel is de Deense varkenssector in de afgelopen jaren veel minder antibiotica gaan gebruiken in een poging om zo meer en nieuwe resistente bacteriën te voorkomen.

Echt harde maatregelen om te voorkomen dat getroffen dieren niet worden geëxporteerd of geslacht zijn echter uitgebleven. Dat komt omdat het risico voor de volksgezondheid zowel door de Deense als ook door verschillende andere Europese gezondheidsinstituten klein wordt geacht. Er is wel een reëel risico voor de mensen die met deze dieren werken, zo stelde ook het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu al in 2011.

Het grote gevaar van de verspreiding van LA-MRSA bestaat uit de mogelijkheid dat de bacterie zich verder ontwikkelt en het ziekteverwekkend vermogen toeneemt, te meer daar de bacterie resistent is tegen antibiotica. Die vrees werd al in 2009 door toenmalig minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Verburg geuit. Denemarken heeft al laten zien dat het niet blijft bij besmette varkens, maar dat de bacterie ook over gaat op mensen. En een aantal van die besmette mensen zal sterven.