Deze beruchte militie zetten de Irakezen aarzelend in tegen IS

De Iraakse volksmilitie Hashd al-Shaabi is een van de belangrijkste spelers in de strijd tegen terreurbeweging Islamitische Staat in Irak. Al beschuldigen mensenrechtenorganisaties de Hashd van gruweldaden gelijk aan die van IS.

Het offensief tegen IS in de Iraakse stad Mosul is al enige dagen in volle gang. Vanuit de legerbasis in Qayyarah, op circa 60 kilometer ten zuiden van Mosul, startte het Iraakse leger begin vorige week de slag om Mosul. Talloze strijders van de ‘bevriende’ volksmilitie Hashd al-Shaabi staat in Mosul ongeduldig te wachten aan de zijlijn.

Goede vechters
De term volksmilitie mag tamelijk onprofessioneel klinken, maar dit zijn strijders die hun sporen hebben verdiend. De Hashd vertolkte de afgelopen twee jaar een cruciale rol in de strijd van het Iraakse leger tegen IS. De militiegroepering was onder meer verantwoordelijk voor het succes bij de herovering van de steden Tikrit, Ramadi en Fallujah. De Hashd al-Shaabi wordt onder meer door experts van het Carnegie Middle East Center, een onafhankelijk beleidsonderzoeksbureau in Beiroet, bestempeld als een van de machtigste sjiitische militiegroeperingen in Irak. 

Desalniettemin mogen deze militanten niet deelnemen aan de slag om Mosul. Ze staan achter de frontlinie te trappelen om de aanval in te zetten. Goede vechters zijn het zonder meer, getuige ook de berichtgeving van het Russische nieuwsmedium RT over de rol van de Hashd bij de inname van de Iraakse stad Fallujah.

Angst
Diverse grove mensenrechtenschending en gruweldaden op en buiten het slachtveld zijn de reden dat de Iraakse autoriteiten terughoudend zijn met het inzetten van de Hashd. Internationale mensenrechtenorganisaties hebben de Hashd beschuldigd van grove martelpraktijken, moorden op soennitische burgers en plunderingen. Daarbij zouden ze bepaald niet onderdoen voor de gruweldaden van IS. Bekend is een video die enige tijd op sociale media circuleerde, waarin te zien was hoe strijders van Hashd al-Shaabi een persoon vangen en naar de grond dwingen om vervolgens zijn hart en lever uit zijn lichaam te rukken en op te eten.

De Hashd wordt eveneens verweten een eigen agenda te volgen. Ze zouden zich alleen maar bekommeren om de veiligheid van sjiitische heiligdommen en de eigen bevolking. Aan de Iraakse staat is deze overwegend sjiitische en op Iran georiënteerde militante beweging weinig gelegen.

Juist vanwege deze wanpraktijken legde grootayatollah Ali al-Sistani – de belangrijkste geestelijke leider van Irak – de Hashd een reeks geboden op. Met succes, want sindsdien lijkt de militie zich in te houden. De berichtgeving over hun oorlogsmisdaden is in elk geval flink afgenomen. Toch mocht de Hashd van de Iraakse regering niet deelnemen aan de operatie Mosul. Volgens Abu Farhdad al Sardiwi, een van de Hashdleiders, bestaat er de angst in het Iraakse leger dat verschillende religieuze fracties slaags raken met elkaar in plaats van IS.

Wanpraktijken
De Hashd houdt zich echter niet compleet afzijdig in het conflict. Hun aanwezigheid in de Mosul-regio is alomtegenwoordig; in Qayyarah zijn overal banieren van de militie opgehangen en de Hashd houdt zichzelf ook verantwoordelijk voor de beveiliging van de weg die naar Mosul leidt, de weg die ze volgens Hashd-leider Sardiwi ook hebben vrijgevochten om de opmars van het Iraakse leger mogelijk te maken. Volgens Sardiwi wachten zijn strijders op orders om deel te nemen aan de strijd om Mosul, net zoals dat het geval was bij Fallujah en Ramadi.

De angst van de Iraakse regering en de bevolking wordt er niet minder op. Zilaad Barzani, de broer van de president van de Koerdische regio in Irak, is niet gerust: “Als de Hashd de macht overnemen, hebben we nog liever dat IS blijft, want qua wanpraktijken staan ze op dezelfde lijn.”

Beschuldigingen
Dat de Hashd deel gaat nemen in de slag om Mosul kan verondersteld worden, gezien de cruciale rol die de militanten tot nu toe in eerdere conflicten tegen IS heeft gespeeld. Dat de strijd om Mosul verwoestend zal zijn, hebben andere belegeringen ook al bewezen. De herovering van Fallujah en Ramadi op IS ging gepaard met verwoestingen op grote schaal. Ramadi werd voor 90 procent verwoest tijdens de slag, begin dit jaar.

In Fallujah werd de gevluchte burgerbevolking aan haar lot overgelaten. Amnesty International kwam al meermaals met rapportages die het regeringsleger en de sjiitische milities beschuldigen van mensenrechtenschendingen. Foltering, willekeurige arrestaties, verdwijningen en buitengerechtelijke executies van duizenden burgers die uit IS-gebied waren gevlucht zijn schering en inslag, aldus Amnesty.

Ook in Mosul zal het volgens Dylan O’Driscoll van het Middle East Research Institute niet anders worden. O’Driscoll is vooral bezorgd om het feit dat er geen afspraak is over wie straks de baas wordt als IS uit Mosul is verdreven. Dat is des te kwalijker, omdat er een hoop partijen betrokken zijn in de strijd; van het Iraakse leger, de Koerdische Peshmerga en de sjiitische milities tot door Turkije getrainde troepen die ook aanspraak maken op de regio rondom Mosul en milities van minderheden in Mosul. Die verdeeldheid zal leiden tot een machtsvacuüm waarin chaos en onrechtmatigheid gedijen. IS-strijders zouden al 550 families uit dorpen in de omgeving van Mosul gevangen hebben genomen om als menselijk schild te gebruiken. Dat zal tot de nodige vergeldingen leiden.