De TAK-beweging is terroristisch, maar in de eerste plaats Koerdisch

De Turks-Koerdische groepering TAK pleegde zes aanslagen binnen een jaar. Over deze afsplitsing van de militante organisatie PKK (Partiya Karkeren Kurdistan) is weinig bekend in de media, maar volgens de Turkse autoriteiten wordt de TAK in elk geval aangestuurd door de PKK. Uit een andere hoek klinkt nuance. 

Welgeteld zes aanslagen pleegden de Vrijheidsvalken van Koerdistan, kortweg TAK, in de afgelopen 12 maanden. Bij een aanslag op 23 december vorig jaar op Sabiha Gökcen, een luchthaven aan de oostelijke rand van Istanboel, één dode. Bij de dubbele aanslag op het Besiktas-voetbalstadion op 10 december dit jaar lag de tol vele malen hoger: 44 doden en 155 gewonden.

Deze en nog vier andere terroristisch aanslagen (onder meer op de Grote Moskee van Bursa en militaire bussen in Ankara) werden opgeëist door TAK, een radicale groepering die zich in 2005 afsplitste van de Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Sinds de afsplitsing voerde de terroristische groep meerdere aanslagen uit in West-Turkije, de eerste in de toeristenplaats Kusadasi in 2005, die aan vijf toeristen en een politieagent het leven kostte.

Doel heiligt middelen
Goede schattingen over het aantal aanhangers van de groep bestaan niet. Arrestaties onder TAK-leden hebben ook nog niet plaatsgevonden. Aangenomen wordt dat de aanslagplegers over het algemeen twintigers zijn, afkomstig uit heel Koerdistan. Volgens het internationale, Franstalige nieuwsstation France24 scheidde de groepering zich af van de PKK, omdat die in hun ogen niet radicaal genoeg was.

De TAK streeft een onafhankelijke Koerdische staat na, zonder compromis, een gedachtegoed dat door de PKK inmiddels is losgelaten. Toch is de TAK loyaal aan PKK-leider Abdullah Öcalan, zo schreef ze zelf op haar website, die inmiddels uit de lucht is. Dit wekt het vermoeden dat de PKK en de TAK qua politieke opvattingen helemaal niet zo ver uit elkaar liggen en er dus geen onenigheid is over het doel, maar over de manier waarop dat doel wordt bereikt, zo suggereert de redactie van France24. Voor de TAK heiligt het doel de middelen en zijn burgerslachtoffers acceptabel, terwijl de PKK minder radicaal is.

Noodzakelijk kwaad
Voor de Turkse staat bestaat er in ieder geval geen twijfel en is de TAK rechtstreeks verbonden met de PKK. Volgens veiligheidsdiensten en verklaringen van de TAK staat deze groep weliswaar niet onder volledige controle van de PKK, maar is er wel ideologische steun en voorziet laatstgenoemde de eerstgenoemde van personeel, logistieke en financiële steun. Hetgeen overigens niet betekent dat de PKK opdrachten geeft voor aanslagen of er vooraf weet van heeft. Integendeel, soms veroordeelt de PKK-leiding de aanslagen van haar zusje zelfs. Hoewel de PKK zich met haar aanslagen richt op militaire doelwitten, zijn ook daar in het verleden burgerslachtoffers bij gevallen. In dat opzicht is het verschil met de TAK, die burgerslachtoffers als een noodzakelijk kwaad ziet, minimaal.

Voedingsbodem
De recente terroristische van de TAK was voor de Turkse autoriteiten reden genoeg om groot uit te rukken tegen alles wat naar Koerdische terroristische riekt. Volgens het Duitse nieuwsblad Die Zeit zal Ankara daarmee evenwel alleen maar meer vruchtbare ideologische voedingsbodem voor toekomstige TAK-aanhangers creëren. De recente aanslagen zijn volgens Die Zeit vergeldingen voor de brute acties van het Turkse leger.

Nu al krijgt de TAK de sympathie van delen van het Koerdische volk, die nog rouwen om het verlies van dierbaren uit Diyarbakır, Şırnak en andere Koerdische steden. Tienduizenden Koerden geraakten daar ontheemd of vonden de dood door het geweld in de steden in het zuidoosten van Turkije. Groepen gewapende stadsjongeren die banden hebben met de verboden PKK raakten er met regelmaat slaags met Turkse antiterreureenheden die jacht maakten op hen. Pantservoertuigen en scherpschutters van het leger maakten er veelal weinig onderscheid tussen gewapende opstandelingen en onschuldige burgers.

Geweldloos
Ook het optreden van de Turkse staat op 12 december jl. heeft veel kwaad bloed gewekt, zo stelt Die Zeit. Die dag werden, als reactie op de recente aanslag van de TAK, honderden mensen heeft opgepakt, die worden verdacht van terrorisme of het verspreiden van terroristische propaganda op sociale media. Onder hen zijn nogal wat leden van de HDP, een Turkse politieke partij die gelinkt wordt aan de Koerdische beweging.

Anders dan de TAK en de PKK – die een gewapende strijd voeren – is de HDP echter een democratisch verkozen partij, geïntegreerd in de Turkse politieke systemen, die met klem geweld afzweert. Die Zeit schrijft dat het electoraal gewin van de HDP, tijdens de afgelopen verkiezingen in Turkije, de AK-partij van president Erdogan de meerderheid in het parlement kostte.

Onder het mom van de strijd tegen terrorisme, bestaat er de kans dat in Turkije alles wat Koerdisch is (de HPD, de TAK, de PKK) over een kam zal worden geschoren en als één politieke tegenstander worden beschouwd. De handelswijze van Ankara laat zien, zo stellen de redacteuren van Die Zeit, dat het eigenlijk onbelangrijk is of de gematigde PKK de radicalere TAK aanstuurt of niet. Voor Ankara is het vooral van belang het Koerdische zelfstandigheidsstreven aan banden te leggen en de macht van de AK-partij en president Erdogan in Turkije te stabiliseren.