Steeds meer economische vluchtelingen op weg naar Italië

Door de EU-Turkije deal en het sluiten van de Grieks-Turkse grens proberen steeds meer vluchtelingen Europa binnen te komen via de Italiaanse kust. Opmerkelijk is dat het profiel van de vluchtelingen veranderd is sinds de sluiting van de grens aan Turkije. Waar vroeger tachtig procent oorlogsvluchteling was, is dit nu gedaald naar vijftig procent. Daarmee komen er nu evenveel economische als oorlogsvluchtelingen naar Europa.

Veel van die vluchtelingen redden de overtocht overigens niet. Onlangs nog vond de Spaanse reddingsorganisatie Proactiva Open Arms twee gekapseisde rubberboten op zee; in de onmiddellijke omgeving dreven meerdere lichamen. Volgens de organisatie kan elk bootje meer dan honderd mensen vervoeren. Proactiva gaat ervan uit dat de opvarenden van de bootjes zijn verdronken en schat het aantal slachtoffers op bijna 250. Daarmee komt het vermoedelijke aantal doden dat sinds begin van dit jaar in dit deel van de Middellandse Zee is verdronken op ongeveer 800, bijna 300 meer dan vorige jaar in dezelfde periode.

Toename

Cijfers van de VN laten overigens zien dat het dit jaar al 27.000 vluchtelingen wel is gelukt om via de Middellandse Zee naar Europa te komen. Daarvan kwam het overgrote deel, circa 22.000 mensen, vanuit Libië naar Italië. Dat is een toename van ongeveer 3.000 vluchtelingen ten opzichte van dezelfde periode in 2016. De meesten, circa 58% zijn mannen. Zij zijn veelal afkomstig uit Syrië, Afghanistan, Nigeria of Irak.

Onder deze groep vluchtelingen is een kwart kind. De stijging in vluchtelingenaantallen, die via Italië proberen Europa te bereiken, wordt door de Italiaanse kustwacht verklaart door de deal tussen de EU en Turkije, waarbij de Griekse grens gesloten is. Sindsdien voert de reddingsbrigade van de Italiaanse kustwacht vrijwel continue reddingsoperaties uit: honderd per week is geen uitzondering en in totaal werden er dit jaar al meer dan 6.000 levens gered.

Profiel

Het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties (UNHCR) constateert overigens dat het profiel van de vluchtelingen anders is sinds de sluiting van de Turks-Griekse grens. Waar eerst tachtig procent van de vluchteling als oorlogsvluchteling kon worden bestempeld, is dit nu nog maar voor de helft het geval.

Daarmee komen er nu evenveel oorlogsvluchtelingen als economische vluchtelingen via Italië naar Europa, een conclusie die Eurocommisaris Frans Timmermans ook al trok. Dat er sprake is van steeds meer economische vluchtelingen is ook een conclusie die door verschillende landen op de Balkan wordt gedeeld. Verschillende landen daar hebben hun opvang en re-allocatieprogramma’s voor vluchtelingen gestalte gegeven, maar zien zich geconfronteerd met de opvallende afwezigheid van asielzoekers.

Welvarend

Dat noopte politici al verklaringen af te geven over de uitblijvende influx aan vluchtelingen, die doorgaans wordt verklaard vanuit de redenering dat de meeste vluchtelingen liever terecht komen in het welvarende deel van de EU. “Dat roept dan weer de vraag op in welke mate deze mensen nog oorlogsvluchteling zijn en in welke mate economisch vluchteling,” liet de Kroatische minister van Buitenlandse Zaken, Vlaho Orepic, onlangs weten.

De VN zijn dan ook niet blij met de grote instroom aan vluchtelingen over de Middellandse Zeeroute, die het onmogelijk maakt te controleren wie Europa binnen komt. De VN verwacht al dat de instroom geen einde zal kennen. Het zou daarom liever zien dat er veilige zones komen in landen aan de andere kant van de Middellandse Zee, waar vluchtelingen terecht kunnen en veilig kunnen verblijven terwijl hun visumaanvraag wordt bekeken. Dat zou ook de terugkeer van geweigerde vluchtelingen vereenvoudigen. Nu zitten asielzoekerscentra lange tijd overvol.

Oplossing

Deze oplossing behelst echter dat er meer geld komt voor hervestigingsprogramma van – onder andere – het UNHCR, waarmee ontwikkelingslanden waar vluchtelingen heen vluchten ondersteunt kunnen worden. Dat past binnen de filosofie van Europa om wel financiële steun te geven, maar zelf niet meer migranten op te vangen. Een in september van het afgelopen jaar door de VN georganiseerde internationale top, waarbij werd gepleit voor meer solidariteit voor het mondiale vluchtelingen vraagstuk, leverde een soortgelijke uitkomst.

Volgens critici wordt hiermee echter het verkeerde signaal gegeven. Zij wijzen op het feit dat 90 procent van de vluchtelingen verblijft in ontwikkelingslanden in de buurt van hun herkomstland, omdat ze daar meer familie en contacten hebben. Als Europa niet eens een beetje wil helpen in de opvang, waarom zouden landen in de regio dat nog wel blijven doen. Want in vergelijking met die landen vangt de EU niet eens een fractie van de hele vluchtelingenstroom op.