Het Kremlin is op zoek naar kanonnenvoer voor het Russische leger

De wens van de Russische machthebbers in Moskou om te kunnen beschikken over een sterke strijdmacht, en zo een internationale speler te blijven in uiteenlopende conflictgebieden, leidt tot een toenemende vraag naar militairen. Toch staan de 146 miljoen Russen niet te springen om het Russische leger te versterken.

Volgens deskundigen volstaat het beschikbare Russische militaire personeel niet meer om volwaardige bataljons te vormen voor bijvoorbeeld het conflict in Syrië. Het Kremlin haalt daarom alles uit de kast om toch aan de benodigde militairen te komen. Legerunits worden met huurlingen bemand, dienstweigeraars worden streng gestraft, reservisten worden opgeroepen en zelfs buitenlanders mogen in dienst treden, mits die voldoen aan de vereisten van het Russische ministerie van Defensie.

Verliezen

Ruslands gewapende inmenging in Oekraïne en de intensieve militaire operaties in Syrië hebben een heel groot probleem voor president Poetin veroorzaakt: een tekort aan gekwalificeerde militairen om als bezettingsmacht in deze missies te opereren. De permanente en zware verliezen, die de Russische troepen in de verschillende conflicten hebben geleden, zijn debet aan het personeelstekort en hebben de omvang en het karakter van de militaire missies danig veranderd.

Waar eerst nog een beroep werd gedaan op commando’s uit het Russische leger en speciale eenheden van inlichtingendienst FSB en andere speciale (inlichtingen)diensten om het tekort aan gekwalificeerd militair personeel op te vangen zijn de rekruteringscriteria verruimt. Zo grijpt Moskou nu terug op particuliere militaire bedrijven – de Chastnye Voennie Companiy (ChVK) – en kunnen soldaten die weigeren deel te nemen aan de speciale – illegale – operaties gestraft worden met uitzending naar een strafkolonie.

Wetten

Om deze en andere kunstgrepen mogelijk te maken past Moskou daarom snel wetten aan, zodat praktijken die eerder illegaal waren nu voldoen aan de wet. Zo mogen dienstplichtigen nu op een tijdelijke missie naar de Oekraïne gestuurd worden in de hoedanigheid van beroepssoldaat, net als andere nieuw gedefinieerde groepen zoals vrijwilligers, oorlogsparticipanten en reservisten-huurlingen. Hiertoe werd de werving van Russische burgers voor gecontracteerde militaire dienstverlening vereenvoudigd door een nieuw set wetten aangenomen op 14 oktober 2016.

Voorheen diende het eerste militaire contract voor soldaten met de rang van soldaat, zeeman, sergeant of sergeant-majoor voor twee of drie jaar te worden ondertekend, terwijl de posities voor de rang van adjudant, onderofficier en officier voor vijf jaar zijn vastgelegd. Nu kunnen al deze categorieën tekenen voor een periode van zes maanden tot een jaar in het geval van ‘inspanningen die verband houden met een noodtoestand, herstel van de constitutionele orde en andere buitengewone situaties of om deel te nemen aan collectieve maatregelen om de internationale vrede en veiligheid te handhaven of te herstellen.’

Deze amendementen worden door Moskou gerechtvaardigd door te wijzen op veranderingen in de militaire en politieke situatie, en de intensivering van de activiteiten van internationale terroristische organisaties als ISIS. Daardoor is volgens de Russen een klimaat ontstaan dat het noodzakelijk maakt om de flexibiliteit van de troepenmacht te vergroten.

Deze troepenmachten moeten snel kunnen worden gemobiliseerd om op korte termijn ingezet te worden voor cruciale missies bestaande uit vredesondersteunende operaties en operaties ter bestrijding van terroristische en extremistische organisaties.

Deze wetswijzigingen werden op 28 december 2016 ondertekend door president Vladimir Poetin en stellen Rusland in staat om snel een grote invasie- en beroepstroepenmacht in te zetten en te gebruiken, onder het voorwendsel vredesondersteunende operaties of de bestrijding van terroristische en extremistische organisaties uit te voeren. Feitelijk legaliseren zij de illegale werving van dienstplichtigen voor missies op de korte termijn als het mogelijk organiseren van een leger beroepssoldaten in Oekraïne.

Staatloze rekruten

Er zijn ook belangrijke wijzigingen aangebracht in de wervingsprocedure voor staatlozen en buitenlanders in de Russische strijdmacht. Op 2 januari 2015 is de gecontracteerde deelname van staatlozen en vreemdelingen binnen de Russische strijdkrachten vereenvoudigd middels een presidentieel besluit dat het aannemen van het Russisch staatsburgerschap binnen het Russische leger niet verplicht is.

Deze troepen, bestaande uit mannen van 18 tot 30 jaar, mogen ook worden ingezet voor actieve dienst en missies in het buitenland. Meer concreet: ze mogen deelnemen aan gevechtshandelingen met inbegrip van internationale conflicten buiten Russisch grondgebied.

Met dit besluit mikt het Kremlin op toekomstige militairen uit Centraal-Azië en de Kaukasus. Daar is de levenskwaliteit laag en de werkeloosheid hoog. In combinatie met de aanwezigheid van Russische militaire bases vormt dit een vruchtbaar rekruteringsgebied. Maar ook separatistische regio’s die in aangestuurd worden vanuit de Russische Federatie, zoals de Krim, Zuid-Ossetië, Abchazië en Transnistrië, tellen veel Russische militaire bases en kunnen ook nieuwe rekruten leveren.

Moskou richt zich in het rekruteringsproces verder ook op Russisch sprekenden uit West-Europa, het Midden-Oosten of Noord-Amerika. Ze mikken vooral op mensen uit randgroepen, aangezien deze mensen in het Russische leger minder betaald zullen krijgen dan ze elders zouden verdienen of aan sociale uitkeringen zouden ontvangen. Russische deskundigen schatten vijfentwintig miljoen Russisch sprekenden uit het buitenland aan te kunnen werven. Dergelijke buitenlandse rekruten zullen vooral een rol spelen in het neo-imperiale beleid van Rusland. Deze rekruten zullen onderdeel zijn van een hybride oorlogsvoering als de snelle annexatie van de Krim.

Dergelijke schermutselingen kunnen echter op ieder moment uitmonden in een open, frontale aanval van het Russische leger. Een groot gevaar schuilt daarbij in het feit dat Russische speciale diensten ook buitenlanders aanwerven en opleiden om ze in te zetten als onderdeel van extremistische of terroristische groepen en activiteiten. Een steeds grotere groep van aan het Russische leger gelieerde individuen neemt actief deel aan extremistische en terroristische acties, zoals bij ISIS in Syrië en Irak en bij de Taliban in Afghanistan.

Wagner

Ook valt het Kremlin op grote schaal terug op huurlingen. Tot op heden is informatie over Russische private huurlingfirma’s – de Chastnye Voennie Companiy (ChVK) – beperkt. Bekend is dat minstens tien van dergelijke bedrijven in Rusland bestaan. Een daarvan is Wagner, dat actief is in de Russisch gedomineerde gebieden van Oekraïne, waar haar huurlingen bekend staan als de schoonmakers.

Wagner werd na de Russische inmenging in Syrië ook daar actief en stuurde circa 1.500 van zijn soldaten naar het conflictgebied. Een andere bekende ChVK is Malhama Tactical, een firma met voornamelijk Oezbeekse en Noord-Kaukasische wortels. Malhama is de eerste bekende jihadistische ChVK en richt zich op een niche tussen de professionele ChVK en jihadigroepen in Syrië.

Kanonnenvoer

Het hoge aantal gesneuvelden van het Russische leger in Oekraïne heeft er verder toe geleid dat een stationering in dergelijke conflictzones op zijn zachts gezegd onpopulair is bij de gemiddelde Russische militair. Dat heeft ertoe geleid dat velen liever weigeren of op de vlucht slaan en onderduiken, dan te kiezen voor een waarschijnlijke dood.

Van begin 2014 tot midden 2015 waren het vooral militairen die ingedeeld waren bij het 12e Reserve Commando van de Russische Strijdkrachten in Novocherkassk, nabij de Oekraïense grens die probeerden overgeplaatst te worden. De reden was dat Russische militairen vanuit het 12e naar de frontlinies in Oekraïne worden uitgezonden. Soldaten die onder hun uitzending uit proberen te komen, kunnen nu echter rekenen op forse represailles van de regering. In spoedprocedures worden de soldaten door Russische rechtbanken ontslagen en veroordeeld, waarbij altijd het risico bestaat verbannen te worden naar een strafkolonie.

Veel Russen riskeren liever represailles van de eigen overheid dan te dienen als mogelijk kanonnenvoer in conflictgebieden. Het zadelt de Russische overheid, ondanks alle maatregelen, op met een tekort aan soldaten en om mee te kunnen strijden op alle actieve fronten hebben Poetin en consorten soldaten nodig. Maar of de Rus als mogelijk kanonnenvoer voor het Russische leger wil dienen?