Is Iran in verkiezingstijd weer op weg naar repressie en afzondering?

Irans importantie op het politieke wereldtoneel neemt weer toe. Zowel de oorlog in Syrië als ook de nucleaire deal hebben hier een rol in gespeeld. Nu staan er presidentsverkiezingen voor de deur. Die gaan de toekomst van het land in de Perzische Golf bepalen. Zal Iran een Westers georiënteerde koers gaan varen of dreigen radicale elementen de macht naar zich toe te trekken?

De aanstaande Iraanse presidentsverkiezingen zullen gaan tussen de zittende president Hassan Rouhani en zijn belangrijkste uitdager Ebrahim Raisi. Tot voor kort kon president Rouhani in die strijd rekenen op de steun van de in januari overleden Ayatollah Akbar Hashemi Rafsanjani. Hij was geliefd onder het volk en hij speelde een cruciale rol in de nucleaire deal tussen de Islamitische Republiek en het Westen.

Deal

Het was Rafsanjani’s die behendig bemiddelde tussen gematigde reformisten en de conservatieve geestelijken en zo Irans Hoogste Leider Ayatollah Ali Khamenei over wist te halen in te stemmen met de deal. Met zijn overlijden lijkt een tweede termijn voor Rouhani onzeker geworden.

Feit is namelijk dat de hoge Perzische geestelijkheid een nogal negatieve en terughoudende kijk heeft op het Westen en streeft naar een conservatieve staat. Dit in tegenstelling tot Rouhani, die een reformist is en Iran open wil stellen voor de rest van de wereld. De nucleaire deal was hierin een hele belangrijke stap. Internationale sancties verdwenen en Iran werd aantrekkelijk als zakenpartner, afzetmarkt en investeringsgebied.

Rouhani is op zoek naar buitenlandse investeringen en wil meer olie-export om zo economische groei te bewerkstelligen. Hiertoe wil hij Iran een vaste plek geven in de wereldeconomie. Dit is zeer tegen de wens van de conservatieven. Zij stellen juist dat de internationale sancties hebben aangetoond dat integratie in de mondiale markt Iran afhankelijk zal maken.

Uitdager

De conservatieven hebben daarom de belangrijke geestelijke Ebrahim Raisi naar voren geschoven als uitdager van Rouhani. Raisi is voormalig plaatsvervangend procureur van het Revolutionair Hof van Teheran. Hij zou de brute onderdrukking van de oppositie in de jaren tachtig hebben toegelaten. Juist deze rol in de executietribunalen van 1988 en zijn connecties bij de veiligheidsdiensten maken het onwaarschijnlijk dat het volk hem zal kiezen.

Raisi probeert zijn imago echter op te poetsen. Hij wordt daarbij geholpen door de conservatieve pers. Die bagatelliseert zijn verleden en portretteert hem als een man van het volk met enig gevoel voor moderniteit. Rasia doet ook zijn uiterste best het volk achter zich te krijgen. Hij maakt bijvoorbeeld sinds kort gebruik van social media en maakt er geen geheim van dat hij blij is dat zijn vrouw als professor aan de Shahid Beheshti Universiteit een eigen carrière heeft.

Protegé

Voor Raisi is het presidentschap evenwel geen eindstation. Hij is een protegé van Ayatollah Khamenei en diens favoriet in deze verkiezingen. Zijn verbondenheid met de veiligheidsdiensten, conservatieve standpunten en trouw aan het regime maken hem bij velen een favoriet voor de post van de opvolger van Khamenei. Dat hij geen eerdere politieke ervaring heeft kan worden opgelost via het presidentschap, zoals dat eerder ook gebeurde bij Khamenei.

Werkloosheid

De meeste burgers in Iran willen brood op de plank en zien dat als het belangrijkste verkiezingsonderwerp. De werkloosheid in het land is hoog. Een kwart van de beroepsbevolking – vooral jongeren – heeft geen werk. Daar heeft overigens ook de nucleaire deal niets aan kunnen veranderen.

Daarmee is Rouhani zijn verkiezingsbelofte niet nagekomen en dat wordt hem door velen kwalijk genomen. Niet verrassend dus dat de conservatieven proberen het armste deel van het electoraat voor zich te winnen; de mensen die vinden dan Rouhani heeft gefaald en die in hem zijn teleurgesteld. Dat hij de inflatie wel terug wist te brengen van 40 naar iets onder de 10 procent biedt daartoe onvoldoende tegenwicht.

Rouhani zal dan ook aan moeten tonen wat hij wel heeft bereikt en dan met name op gebieden als veiligheid, gezondheidszorg en milieu. Zijn aandacht ging daarbij ook vooral uit naar de rurale gebieden, waar de bevolking het hardst getroffen was door de internationale sancties en de minste voorzieningen had. In theorie zou dat voldoende moeten zijn om zijn herverkiezing zeker te stellen. Nog nooit immers verloor een Iraanse president zijn herverkiezingscampagne.

Toch blijft er onzekerheid. Daar waar Rouhani gefaald heeft wordt hem dat zwaar aangerekend en conservatieve hardliners melken dit genadeloos uit. Alleen, of die strategie voldoende is om een ruk naar rechts te bewerkstelligen moet nog blijken.