Stervenden zijn helemaal niet zo bang voor de dood

Het idee dood te gaan is voor veel mensen een beangstigend vooruitzicht, zo erg zelfs dat sommige mensen een fobie voor hun eigen dood ontwikkelen. Nieuwe onderzoeken laten nu zien dat deze ‘doodsangst’ — ook wel bekend onder de naam thanatofobie — helemaal niet nodig is. Mensen die daadwerkelijk het stervensproces doorlopen, geven die ervaring verrassend positief weer en veel minder beangstigend dan menigeen zich voorstelt.

Amerikaanse wetenschappers onderzochten hiertoe talloze blogs van terminaal zieke patiënten en van gevangenen die de doodstraf zouden krijgen op hun taalgebruik. De uitkomsten van dit onderzoek, die ook onlangs zijn gepubliceerd in het tijdschrift Psychological Science, laten zien dat dit taalgebruik verrassend positief is en dat er tegen de verwachting in weinig sprake is van woordgebruik dat verband houdt met angst of opwinding.

Zo concludeerden de wetenschappers van de Universiteit van North Carolina in Chapel Hill dat de taal van een column van de hand van schrijfster Amy Krouse Rosenthal 10 dagen voor haar dood bol stond van liefde en hoop. Hoewel dergelijke positiviteit vreemd lijkt voor iemand die de dood in de ogen kijkt, blijkt volgens de onderzoekers dat dit juist een zeer typische reactie is.

Blog

Onderzoekers analyseren de laatste communicatie van twee groepen mensen: terminaal zieke patiënten die lijden aan kanker of aan amyotrofische laterale sclerose (ALS) en gevangenen die in de dodencel zitten in afwachting van hun executie. Bij de patiënten keken de onderzoekers naar blogs die de zieken in de laatste maanden voor hun dood bijhielden, terwijl ze bij de gevangenen de laatste woorden onderzochten.

Als tegenhanger voor deze twee groepen werd aan een andere groep gevraagd een blog te schrijven alsof ze daadwerkelijk doodziek waren, of wat hun veronderstelde laatste woorden voor het uitvoeren van de doodstraf zouden zijn. Bij het vergelijken van de communicatie van de beide groepen middels computeralgoritmen bleek dat de woorden van de groep die slechts deed alsof veel negatiever waren dan die van mensen die ook daadwerkelijk met de dood werden geconfronteerd.

Associatie met de dood

Volgens de onderzoekers duidt dit erop dat we de dood associëren met verdriet en angst, terwijl dood gaan in werkelijkheid als veel minder verdrietig en vreselijk wordt ervaren. Ze verklaren dit door het adaptieve vermogen van de mens — zowel fysiek als emotioneel — dat ons in staat stelt door te gaan met ons dagelijks leven, ongeacht of we nu gaan sterven of niet. In onze verbeelding is doodgaan eenzaam en zinloos, maar de laatste blogposts van terminaal zieke patiënten en de laatste woorden van de gevangenen staan in het teken van liefde, sociale verbondenheid en de betekenis van het leven.

De wetenschappers concluderen dan ook dat onze verwachtingen ten aanzien van emoties rondom de dood niet in overeenstemming zijn met de realiteit. “De dood is onvermijdelijk,” zo stellen ze. “Maar angst is niet. Dit onderzoek laat zien dat de ervaring van het sterven onverwacht positief is.”

Kritiek

Critici van de studie geven evenwel aan dat bevindingen die uit het onderzoek naar voren komen met enig voorbehoud moeten worden bezien. Zo zijn de mensen die in dit onderzoek sterven volgens hen nog steeds bang voor de dood, alleen minder dan de mensen die niet op het punt van sterven staan. De criticasters stellen dat het onderzoek vooral bewijst dat nadenken over de dood helpt in de omgang met de eigen sterfelijkheid.

Daarbovenop stellen ze dat het ook zeer goed mogelijk is dat de groep die ging sterven geprobeerd heeft een veel positiever plaatje te schilderen dan in werkelijkheid het geval was. Zij zouden zich opzettelijk minder angstig, moediger en gelukkig profileren om hun geliefden gerust te stellen. Ook het feit dat de laatste woorden voor alle eeuwigheid op het web terug te vinden zullen zijn, zou volgens de critici ertoe kunnen leiden dat de zieken zich dapperder voordoen dan ze eigenlijk zijn.

Verder onderzoek zal uitsluitsel moeten brengen over hoe het nou echt zit.

Foto: ANP/Ramon Mangold