Mosul is vrij, maar van het kalifaat zijn we nog niet af

Het Iraakse leger heeft Mosul weten te bevrijden van IS. Alleen is de terreurbeweging daarmee nog allerminst verslagen.

De bevrijding van Mosul door het Irakese leger wordt gezien als een belangrijke symbolische overwinning op IS, dat de op een na grootste stad van Irak al sinds juni 2014 in haar greep had. Ondanks de felicitaties van de Iraakse eerste minister Haidar al-Abadi en Brett McGurk — de speciale Amerikaanse gezant voor de internationale coalitie tegen IS — is de strijd evenwel nog niet gestreden.

Zelfs nu, acht maanden na het begin van het offensief tegen IS in Mosul, vinden op verschillende plaatsen in de stad nog vuurgevechten plaats tussen de heldhaftige bevrijders en achtergebleven extremisten. Weliswaar begon de bevrijding door het Iraakse leger positief in Oost-Mosul; in West-Mosul was er al een noodzaak om de hulp van sjiitische milities en de internationale coalitie in te roepen. Ook het feit dat IS burgers als een menselijk schild inzette, maakte de bevrijding niet gemakkelijker.

De tekst gaat hieronder verder.

Fotoserie: indringende fotoreportage toont overlevers op strijdtoneel Mosul

Tenslotte bleef nog de Oude Stad over, waar in kleine steegjes man-tegen-man gevechten plaatsvonden en tientallen IS-strijders gedood werden. Met de overwinning is Mosul echter nog geen veilige plek. Vuurgevechten zijn nog steeds een gangbare praktijk –ook als het een stuiptrekking is van de laatste aanwezige IS-strijders is, die de stad niet meer op tijd wisten te ontvluchten.

Het langzaam aan luwen van de strijd om Mosul betekent evenmin dat de oorlog tegen de terreurgroep in een beslissende fase terecht is gekomen. IS controleert nog altijd kleine Iraakse steden en dorpen en is zeer geoefend in het onderduiken in het uitgestrekte woestijngebied in het westen van het land. Van daaruit kan het guerrilla-aanvallen uitvoeren en voor chaos en onrust zorgen. Bovendien hebben de jihadisten nog altijd delen van het oosten en het centrum van Syrië in handen.

Ideologische karakter

Maar minstens net zo belangrijk is de aantrekkingskracht die de beweging uitoefent vanuit haar ideologische karakter. In navolging op vroegere islamitische strijders — die het opnamen tegen de binnenvallende kruisridders — ziet IS de rechtvaardiging voor haar bestaan in de noodzaak de internationale oorlog tegen de islam te stoppen. Voor IS is er sprake van een nieuwe kruistocht en een nieuwe poging van het Westen (en de internationale gemeenschap) om de islamitische wereld te willen controleren. In die strijd is IS gebaat bij scherpe tegenstellingen.

Voor de terreurgroep bestaan geen gematigde moslims. Dat zijn onderdanen en spionnen van het Westen. Door het scheppen van een ‘wij’ en ‘zij’ klimaat weet de groepering een splijtzwam te creëren tussen de verschillende gemeenschappen in onze samenleving, waarbij het zich op basis van zijn extreme religieuze uitgangspunten als moreel en ideologisch superieur voelt. Dit en het idee dat het Westen een oorlog voert tegen de islam is een vruchtbare voedingsbodem voor toekomstige religieuze extremisten.

Voorgeschiedenis

Daarbij komt dat de Islamitische Staat een lange voorgeschiedenis als actief terreurnetwerk kent. Als Al-Qaida wist het al hoe het bij tegenslag ondergronds moest gaan door zich terug te trekken in de woestijn, bijvoorbeeld toen haar oprichter Abu Mus’ab al-Zarqawi het leven verloor bij een Amerikaanse drone-aanval in juni 2006. Daar coördineerde de organisatie wereldwijde terreuraanslagen, maar trof het ook voorbereidingen om weer op het toneel te verschijnen tijdens de chaotische revolutie in Syrië.

Het kalifaat trok op grote schaal troepen aan en wist binnen de kortste keren Mosul te veroveren. Die troepen waren deels afkomstig uit het door oorlog verscheurde Syrië, maar haar leger bestond ook uit duizenden buitenlandse vrijwilligers die IS door haar activiteit op sociale media zoals Facebook en Twitter wist te rekruteren.

Laatste bolwerk

Echter lijken de gloriedagen van de Islamitische Staat voorbij. Qua grondgebied dat het weet te houden, maar ook wat betreft de activiteit op social media, is de beweging aan het eind van haar Latijn. Wat desondanks wel overeind blijft is het idee, dat de hele islamitische wereld bedreigd wordt door onophoudelijke aanvallen van het Westen en dat IS het laatste bolwerk is om de islam en diens grondgebied te redden.

Haar troepen in Syrië en Irak lijden hevige verliezen, maar niet alle strijders zullen de dood vinden. Sommigen zullen de gewapende stijd elders gaan opzoeken, anderen zullen huiswaarts keren met welke bedoelingen dan ook. Zo blijft een kleine kern van strijders de ideologie verspreiden van een groepering die in het verleden een militaire tegenslag wel vaker met een terreuraanslag heeft weten te beantwoorden.