Het nieuwe terreurwapen: de elektromagnetische puls

Hoe Noord-Korea zelfs met een ontploffing op afstand de eilandengroep Hawaï kan ontregelen

Veiligheidsexperts waarschuwen dat terroristen middels elektromagnetische aanvallen IT-systemen ernstige schade kunnen toebrengen. Datacenters kunnen worden verwoest en zelfs hele energiecentrales stilgelegd. Gevreesd wordt dat IS van zich wil doen spreken middels een grote elektro-aanslag.

Velen houden het wellicht voor een knap staaltje sciencefiction: de inzet van een elektromagnetische puls om gericht elektronische apparaten uit te schakelen. Toch is de inzet van elektromagnetische energie alles behalve fictie. De technologie is niet alleen voorhanden, maar ook al reeds tot inzet gekomen.

Zo stuurden de Amerikanen in 2003 een ’E-bom’ op het Irakese nationale televisiestation om zo de propagandamachine van wijlen dictator Saddam Hoessein het zwijgen op te leggen. Ook bij gevechten in de Golfoorlog werden elektromagnetische golven ingezet op de communicatie van het Irakese leger te verstoren of zelfs de inzet van hun luchtmacht te verhinderen.

Nederlandse criminelen

Daarbij is het inmiddels al lang niet meer zo dat de technologie alleen bij defensie beschikbaar is. Naar verluidt is door Nederlandse criminelen op basis van online gevonden tekeningen een apparaat gebouwd dat in staat is een elektromagnetische puls uit te stoten. De criminelen zouden het apparaat gebruikt hebben om een bank te chanteren. Deskundigen stellen daarbij dat dit slechts het begin is: vliegvelden, containerterminals, havens, maar ook nucleaire sites zijn door hun IT-systemen kwetsbare doelwitten.

Dat doet vrezen dat ook terroristen dergelijke wapens in de hand willen krijgen, om deze al dan niet in combinatie met drone tot inzet te brengen en bijvoorbeeld een datacentrum willen ontregelen. Met het slinken van successen in de gewapende strijd van het kalifaat -IS lijdt zware verliezen in Syrië en Irak- ontstaat bij de terreurbeweging een toenemende behoefte zich weer eens op grote schaal te manifesteren op een wijze die krachtige impact heeft op het dagelijkse leven in het Westen. Opgemerkt moet daarbij worden dat een dergelijke dreiging alles behalve nieuw is.

Al meer dan een decennium geleden waarschuwde de AIVD bij monde van de Nederlandse Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding al voor een elektromagnetische aanslag. Het onderzoeksrapport ‘Jihadisten en het internet’ stelt dat er op jihadistische websites aanwijzingen zijn gevonden die suggereren dat terroristen belangstelling hebben in dergelijke aanvallen.

Voordat de mens begon elektromagnetische pulsen (EMP’s) in te zetten voor eigen doeleinden, liet de natuur de mens ook al bij tijd en wijle kennismaken met dit fenomeen. Denk daarbij aan de inslagen van bliksem bij onweer, die in staat zijn alle huishoudelijke elektronica permanent uit te schakelen. Een soortgelijke werking kan uitgaan van bijvoorbeeld een meteoriet die op aarde inslaat. Maar echt raak was het pas toen de mens zich ermee ging bemoeien. Bij atoomproeven in de jaren ‘60 -toen nog gewoon bovengronds- ontstonden heftige magnetische velden.

Amerikaanse vrees

Zo werd op 9 juli 1962 bij een atoomontploffing 248 mijl boven het Johnston atol -codenaam operatie Starfighter Prime- het 850 mijl verderop gelegen Hawaï en Ohau getroffen. Radiocommunicatie op de eilanden vielen uit, de stoplichten in Honolulu gingen uit, net als vrijwel alle elektronica op de eilandengroep. Ook Californië en Alaska werden getroffen. Zes communicatiesatellieten boven de Stille Oceaan vielen uit. Met die herinnering nog in het geheugen gegrift is de vijftigste Amerikaanse staat ook niet helemaal op zijn gemak met de voortdurende Noord-Koreaanse raketproeven.

Gevreesd wordt dat een gerichte EMP door Pyong Yang — mits hoog genoeg in de atmosfeer — zelfs op honderden kilometers afstand het dagelijks leven van Hawaï compleet kan ontregelen. Banken zouden buiten werking treden, net als vervoersmiddelen, communicatie en gezondheidszorg. De voedselaanvoer naar het eiland zou stokken en dit alles zorgt voor complete chaos. Een niet ondenkbaar scenario, gezien de in totaal elf militaire bases die de eilandengroep telt, waaronder de marinebasis Pearl Harbour en het hoofdkwartier van de Amerikaanse Pacifische vloot op Oahu.

Perfectioneren van de technologie

Inmiddels is de technologie rondom het gericht inzetten van elektromagnetische straling verbeterd, getuige al de Amerikaanse inzet in Irak. Ondertussen wordt hard gewerkt aan het perfectioneren van dergelijke wapens om de hedendaagse oorlogsvoering naar een nieuw niveau aan moderniteit te tillen.

Bij een test van de Amerikaanse luchtmacht in 2012 vuurde een CHAMP-raket boven woestijngebied stalen af op een elektronisch doel dat terstond werd uitgeschakeld. De onberekenbaarheid zit daarbij in compactere apparaten die geproduceerd worden door wapenfabrikanten. Op de markt zijn inmiddels draagbare exemplaren verkrijgbaar die bedoeld zijn voor het onschadelijk maken van explosieven, maar met modificatie ook anderszins inzetbaar zijn.

Anderzijds is het ook weer niet al te moeilijk om te beschermen tegen aanvallen met elektromagnetische pulsen. Wanneer apparatuur is ondergebracht in speciale volledig gesloten en goed geaarde stalen containers, kan er weinig gebeuren. Toch blijft waakzaamheid geboden; de techniek is continu in ontwikkeling en de mogelijkheden van morgen zullen ons nog versteld doen staan.