Hoe woordkeuze iemands persoonlijkheid verraadt

Persoonlijkheid bepaalt het taalgebruik, of taalgebruik verraadt persoonlijkheid; het is maar hoe je het wilt zeggen. Dat er een belangrijk verband bestaat tussen woordkeuze en karaktereigenschappen is door de wetenschap herhaaldelijk bewezen. Bovendien zijn zowel mensen als computers goed in staat aan de hand van iemands taalgebruik te bepalen om wat voor soort persoon het gaat.

Bij de meeste onderzoeken worden de karaktereigenschappen onderverdeeld aan de hand van de Big Five-theorie. Deze theorie biedt vijf dimensies om persoonlijkheid te omschrijven; extraversie, altruïsme, openheid, zorgvuldigheid en emotionele stabiliteit. Bij verschillende onderzoeken is er een verband aangetoond tussen deze karaktereigenschappen en geschreven of gesproken taaluitingen.

Extraverten gebruiken abstractere taal

Extraverte mensen gebruiken minder lidwoorden, spreken vaker vanuit de eerste persoon enkelvoud en praten sneller en luider dan de meer introverte mensen. Uit onderzoek onder leiding van Camiel Beukeboom aan de Vrije Universiteit blijkt bovendien dat extraverte mensen meer abstracte taal gebruiken. Doel van het onderzoek was erachter te komen hoe de verslagen van een meer extravert en introvert persoon over exact hetzelfde verschillen. Daartoe werden veertig mensen gevraagd vijf foto’s te beschrijven.

Hun beschrijvingen werden opgeschreven en geanalyseerd aan de hand van een taalmodel om de taalabstractie te bepalen. Een voorbeeld van een abstracte omschrijving is ‘hij is verliefd’ tegenover de concrete beschrijving ‘hij kust haar’. Met behulp van een vragenlijst werd de mate van extraversie van de participanten vastgesteld. De meer introverte mensen hadden de foto’s veel concreter beschreven.

De extraverten gebruikten een stuk abstractere taal met meer bijvoeglijk naamwoorden en toestandswerkwoorden. Deze beschrijvingen zijn daardoor een stuk subjectiever dan de feitelijke constateringen van de introverten.

Hoewel het verschil in taalgebruik waarschijnlijk het grootst is tussen intro- en extraverten, worden ook andere karaktereigenschappen weerspiegelt door taal. Personen die openstaan voor nieuwe dingen gebruiken meer zintuigelijke woorden dan de wat conservatievere mensen. Neurotische mensen refereren vaker aan angsten en zorgvuldige types gebruiken meer prestatie- en werkgerelateerde woorden.

Sociale media

Aan de Universiteit van Pennsylvania is het taalgebruik van Facebookgebruikers onder de loep genomen. Voor het onderzoek stelden 750.000 mensen hun statusupdate op Facebook beschikbaar en vulden een persoonlijkheidstest in. Door de grote hoeveelheid aan data – er werden 700 miljoen woorden en uitdrukkingen geanalyseerd – konden de onderzoekers een voorspellend computermodel creëren.

Dit programma voorspelt op basis van taalgebruik iemands leeftijd, geslacht en antwoorden uit de persoonlijkheidstest. Uit het taalgebruik in enkel iemands statusupdate voorspelt het programma in 92 procent van de gevallen juist of het een man of vrouw is.

Om het taalgebruik van de vijf verschillende persoonlijkheidstypes in kaart te brengen werd gebruikgemaakt van woordwolken. De wolk van de extraverte persoonlijkheid bevat veel woorden als ‘feesten’ en ‘gezellig’. Een opmerkelijkere bevinding is dat mensen die laag scoren op het gebied van ruimdenkendheid het vaakst afkortingen als ‘w8’ en ‘ieder1’ gebruiken.

Voor Twitter bestaat er eveneens een algoritme om tweets te analyseren. Taaltechnologen aan de Radboud Universiteit lanceerden afgelopen jaar de website You are what you tweet. Hier kunnen mensen zelf hun eigen Twitteraccount laten analyseren.

Blogs en verhalen

Ook wanneer mensen verhalen schrijven valt uit het taalgebruik op te maken wat voor persoonlijkheid de schrijver heeft. In 2010 deden psychologen een onderzoek (‘Tell me a story and I will tell you who you are!’) onder ruim honderd studenten van het vak creatief schrijven. De studenten moesten een kort verhaal schrijven waarbij vijf verplicht te gebruiken woorden werden gegeven.

Hierbij werden een aantal duidelijke verbanden tussen taal en persoonlijkheid aangetoond. Opvallend bij dit onderzoek is dat er een andere groep participanten was die de verhalen las en de karaktereigenschappen van de auteurs voorspelde. Volgens de psychologen wisten ze dit aardig goed te voorspellen.

Een wat groter onderzoek naar taalgebruik in geschreven teksten maakte gebruik van blogs. Onderzoeker Tal Yarkoni volgde enige tijd zevenhonderd bloggers. Deze bloggers werden ingedeeld aan de hand van de vijf persoonlijkheidsdimensies. Ook uit deze analyse blijkt dat het taalgebruik veel zegt over het karakter van de blogger.

Psychopaten

Een van de manieren waarop de onderzoeken naar taalgebruik en karakter van pas kan komen is in de criminologie en psychiatrie. Onderzoekers uit de Verenigde Staten en Canada analyseerden welke woordkeuzes psychopaten maken wanneer ze over hun moorden spreken. Deze werden vergeleken met de beschrijvingen van moordenaars die geen psychopaat waren.

Ze kwamen erachter dat mensen die lijden aan psy­cho­pa­thie meer voegwoorden gebruiken en de ‘gewone’ moordenaars meer sociaal gerelateerde woorden. Volgens onderzoeker Jeff Hancock tonen de resultaten aan dat aan de hand van taalgebruik vast te stellen is of iemand psychotisch is.