Turkije benoemt bruinhemden om politie bij te staan

Na jaren van afwezigheid keren ze terug in het Turkse straatbeeld: de in bruine uniformen gehulde nachtwachters, een burgerwachtinitiatief uit de jaren tachtig dat de politie moet ondersteunen. Hun inzet is echter niet onbetwist.

Het gebruik van buurtwachters werd voor het eerst in Turkije toegepast in 1985. Toen was er behoefte aan patrouilles die gedurende de nachtelijke uren ‘s lands straten zouden bewaken. Maar met een moderniserings- en professionaliseringsslag in de jaren negentig werden de buurtwachters overbodig.

Nu wil de Turkse president Erdogan echter weer gebruik maken van deze ondersteunende politie eenheid. Maar liefst zevenduizend burgers zullen middels een nooddecreet in staat worden gesteld politiewerkzaamheden te vervullen. In Istanbul gingen de eerste 386 van hen al de straat op; honderden meer volgen op korte termijn. Eerst zullen de nieuwe rekruten nog opereren onder begeleiding van echte agenten. Daarna zullen de buurtwachten — die enkel tussen zonsondergang en zonsopgang actief zijn — op zichzelf zijn gesteld.

Bekçi

Regeringsbronnen bepleiten dat de wachters — ‘bekçi‘, oftewel nachtarenden zoals ze in Turkije worden genoemd — de rol van een verkapte wijkagent op zich gaan nemen. Hun goede contact met buurtbewoners moet informatie opleveren in de strijd tegen terrorisme. Bovendien draagt het plan bij aan het terugdringen van de werkloosheid, met name onder laagopgeleide jongeren. Om te kunnen solliciteren voor de functie van bekçi is niet meer nodig dan een diploma van de lagere school.

De uitdagingen waar de wachters voor komen te staan zijn sinds de jaren tachtig echter wel veranderd. Zo moeten de nachtarenden ook in kunnen grijpen bij een op handen zijnde aanslag van IS-terroristen. In tegenstelling tot vroeger — toen de buurtwachten niet meer bij zich droegen dan een fluitje — zijn de wachters nu dan ook uitgerust met pistolen en AK-47’s. Naar verluidt zou de politiechef van Istanbul, Mustafa Caliskan, de buurtwachters hebben opgeroepen niet te aarzelen hun wapen te gebruiken.

PKK

Toen Caliskan deze uitspraak deed, doelde hij niet specifiek op de dreiging van IS-terroristen. In verschillende delen van Turkije worden de nachtwachten namelijk al een jaar ingezet in de strijd tegen de Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Gemompeld wordt dat de nachtarenden te zien zijn als een militie die ingezet kan worden tegen regeringstegenstanders. Ook wordt geclaimd dat de bekçi daarbij hun autoriteit en wapens misbruiken.

In de gebieden waar de PKK actief komen al langer meldingen dat de ‘ondersteunende politiedienst’ zich te buiten gaat aan grof geweld en intimidatie. Niet alleen gaat dat in tegen de functiebeschrijving van de bekçi als wethandshavers, het maakt het opbouwen van een vertrouwensband met buurtbewoners ook onmogelijk. Hierdoor lijkt het systeem van de buurtwachten dubbel te falen.

Bezorgde Turkse burgers vrezen dan ook dat de bekçi niet meer zijn dan een nieuwe instrument van de AKP-partij om haar greep op het land te versterken, door informatie over politieke tegenstanders te achterhalen, maar ook om als een soort van zedenpolitie gedragingen te voorkomen, die tegen de heersende conservatieve aard van de AKP in gaan.