De avocado verovert de wereld en de Mexicaanse maffia vaart er wel bij

De Mexicaanse avocado is bezig aan een flinke opmars. De export ervan neemt alleen maar toe en daarmee ook de winst. Dat heeft ook misdaadbendes aangetrokken, met verstrekkende gevolgen voor Mexicaanse boeren.

De meeste avocado’s zijn afkomstig uit Mexico, hoewel de vrucht ook geteeld wordt in landen als Chili en Peru. Grote afnemers zijn de Verenigde Staten, China en Japan en -in toenemende mate- Europa. Die populariteit is terug te zien in de cijfers. In 2008 aten Nederlanders nog tien miljoen kilogram avocado, maar in 2016 was dat 39 miljoen. Ook in mondiaal opzicht zijn avocado’s een hit. De export uit Latijns-Amerika is gestegen van 154 ton in 2012 tot zo’n 25.000 ton in 2016. Vooral Mexico profiteert, doordat het de helft van de wereldproductie levert. De export van avocado’s levert het land inmiddels meer op dan olie.

Van papaver naar avocado’s

Bovendien is de productie van avocado’s, die door de Mexicaanse overheid wordt gestimuleerd via subsidieprogramma’s, een prima alternatief voor papaver, dat door veel boeren geteeld wordt om het hoofd boven water te kunnen houden. Heroïne heeft echter ook nadelen voor de boeren. Het Sinaloa Kartel, Mexico’s grootste criminele organisatie, koopt de opium op en smokkelt deze naar de Verenigde Staten. Maar het kartel wil vooral zelf profiteren en betaalt de boeren maar weinig. Bovendien heeft interne strijd binnen het kartel de afgelopen tijd al tot vele doden geleid, waarbij ook de boeren zelf regelmatig het slachtoffer worden.

In dat perspectief lijkt het overstappen van opium op avocado een goede ontwikkeling. Die ontwikkeling heeft evenwel ook een aantal keerzijden. De prijs van de Mexicaanse Hass-avocado is sinds begin dit jaar verdubbeld. Een doos van tien kilogram kostte half juli omgerekend iets meer dan dertig euro. Hierdoor kunnen de Mexicanen zelf zich geen avocado’s meer permitteren. De binnenlandse consumptie is het afgelopen jaar al met 1,5 kilo per inwoner gedaald, van 9 kilo naar 7,5 kilo. Gevolg is dat ‘s werelds grootste avocado producent overweegt de vrucht nu zelf te importeren voor de eigen consumptie.

Schrikbewind door drugskartels

Maar dat is nog maar de minste keerzijde. Gelokt door aantrekkelijke winsten dwingen de grote telers in de regio de kleinere landbouwers al langer om over te stappen van bijvoorbeeld de teelt van maïs op die van avocado’s. Dat heeft nadelige gevolgen, want een dergelijke monocultuur van avocado leidt tot verarming van de bodem, waardoor er na een tijd niets meer te verbouwen is doordat het ecosysteem verwoest is. De grote avocado bonzen zijn echter niet de enigen die een flink stuk van de winst die met de stijgende export van de vrucht te maken is willen opstrijken.

Ook lokale drugskartels hebben het potentieel van de avocado ontdekt. Zo werd de voormalige voorzitter van de federatie van avocado producenten APEAM gefilmd tijdens een ontmoeting met een van de leiders van een belangrijk drugskartel uit Michoacán, de zogenaamde Caballeros Templarios, ofwel Ridders Tempeliers, die jarenlang grote delen van de deelstaat controleerden. Boeren uit de regio bevestigen dat het kartel tussen 2008 en 2013 zowat alle lokale handel domineerde en daarnaast ook verantwoordelijk was voor het afdwingen van een monocultuur van avocado, om zo hun winsten te kunnen optimaliseren. Daarbij schuwen zij ook niet hardhandig op te treden. Zo schakelden de Ridders Tempeliers in de Mexicaanse avocadohoofdstad Tancítaro -iedere zevende inwoner werkt hier in de avocadoteelt- al twee concurrenten uit, waardoor er naast henzelf nog slechts een ander verpakkingsbedrijf over is.

Volgens lokale kranten voerden de Ridders Tempeliers hiertoe een waar schrikbewind: afpersing, ontvoering en dodelijk geweld tegen de lokale bevolking waren -en zijn- aan de orde van de dag. Boeren betalen maandelijks beschermgeld om hun oogst en hun leven zeker gesteld te zien. Ook de overheid heeft in dit geheel geen schone handen. De misdaadbendes hadden al vroeg in de jaren 2000 contacten op belangrijke politieke posten en binnen het politieapparaat, dat ervan wordt verdacht zelf ook mensen te hebben ontvoerd. In Tancítaro zijn in tien jaar tijd circa duizend mensen vermoord of verdwenen. Een van de gevolgen van de grote invloed van misdaadsyndicaten in de regio was dat de mensen er geen initiatief meer namen en hun schaarse spaargeld verborgen hielden. Investeringen in de landbouw of huizen bleven uit, want als het kartel zag dat je geld hebt, kwam het je helemaal kaal plukken.

Het heft in eigen hand

Een kentering in de geschiedenis van de lokale avocado teelt vindt pas plaats in 2013. Bewoners van de regio pikken het niet langer en grijpen naar de wapens. In zogenaamde autodefensas vormen mensen door de gehele regio zelfverdedigingsmilities die kartels het hoofd moeten bieden. Dat bleek op het eerste gezicht doeltreffend. De boeren wisten zich op korte termijn in duizendtallen te mobiliseren, waarbij ze zich uitgerust hadden met zware aanvalswapens als kalasjnikovs. Een gevoelige klap voor de criminelen, die in absolute aantallen zwaar in de minderheid waren. Ook het leger, dat met regelmaat op kwam voor de belangen van de misdaadkartels, wilde zich hier liever niet aan wagen.

Toch is de rol van de georganiseerde misdaad in de avocadoteelt daarmee niet uitgespeeld. Nog steeds neemt de productie en export van avocado’s toe en dat betekent meer geld. De winsten van de avocado-, maar ook bijvoorbeeld de limoenteelt hebben een paar jaar terug al de belangstelling van het kartel van de Ridders Tempeliers gewekt. Het is zeker goed mogelijk dat die nog eens terugkomen of dat er anderen opdagen. Daarnaast is de commercialisering van de avocadosector nog steeds voor een groot deel in handen van de kartels, die samenwerken met lokale politieke organisaties. Gestreefd wordt naar maximale opbrengsten uit het buitenland en minimale betaling aan de boeren en de mensen die de avocado’s oogsten. Dat laatste wordt vooral gedaan door onderbetaalde, onverzekerde indianen uit de berggebieden die onder erbarmelijke omstandigheden de oogst binnen halen.

Zo lang deze organisaties het voor het zeggen hebben, is het perspectief voor de boeren gering, zeker ook omdat die hun eigen product niet meer kunnen betalen. En wordt er niet voldaan aan de eisen van de maffia, dan kan het zomaar zijn dat geoogste avocado’s hun weg naar de markt niet vinden, maar ergens liggen weg te rotten. Het productieproces van de avocado blijft daardoor een lijdensweg voor vele betrokkenen. Een ontluisterende gedachte waar we misschien eens bij stil moeten staan, de volgende keer dat we een lepel in deze vrucht steken.