We hadden er al voor gewaarschuwd: de gemeente Haarlem heeft daadwerkelijk de complete kunstexpositie uit het stadhuis gecensureerd. De expositie, die afgelopen vrijdag werd geopend en tot 20 december voor iedereen te bewonderen had moeten zijn in de monumentale Refter van het stadhuis in Haarlem, kon na slechts twee dagen al weer worden opgeruimd. De kunststukken waren namelijk een doorn in het oog van onder anderen PvdA-wethouder Divendal, want véél te schokkend voor ambtenaren, dus werd het recht op vrije expressie maar eens flink geweld aangedaan om te voorkomen dat ambtenaren zomaar geconfronteerd zouden worden met condooms van glas (BAH!) of foto’s van manspersonen zonder neus (IEUW!). De subversieve shockkunstenaars werden voor de keuze gesteld: of de hele handel verplaatsen naar het nooit bezochte en voor iedereen onzichtbare souterain van het stadhuis, of kunst censureren en dus opzouten met die kunstzinnige expressiemeuk. De kunstenaars kozen voor het laatste.
Aart van der Kuijl, artistiek coördinator van de organiserende kunstvereniging De Vishal legt uit hoe het zit: “De gemeente stelde ons voor deze expositie te verplaatsen naar het souterrain, maar daar konden wij ons niet in vinden. Deze expositie is juist samengesteld voor de monumentale Refter, in het kader van Haarlem monumentaal. Dat de gemeente bij monde van een woordvoerder laat weten dat de expositie in een ander vertrek ‘beter in de context kan worden begrepen’ doet natuurlijk niets af aan de originele insteek van deze expositie. De enige juiste context voor deze expositie is de Refter."
"Ik noem dit gemeentelijke besluit tot censuur, want daar riekt het toch echt naar al is het censuur via een omweg, gewoon dramatisch. Van tevoren hebben we vrije hand gekregen de expositie in te richten en we hebben zelfs nog rekening gehouden met confronterende beelden. Zo heeft kunstenaar Ashkan Honarvar bepaalde stukken bewust niet tentoongesteld. De expositie had dus veel heftiger kunnen zijn maar we hebben juist rekening gehouden met de locatie."
"Zoals ik de vorige keer al zei: de klok is nu echt heel ver teruggezet in Haarlem. Dat we anno 2009 deze discussie over openbare kunst nog moeten voeren, vind ik volstrekt onbegrijpelijk.”
De expositie zal in zijn geheel pas weer te zien zijn rond april 2010 in de Amsterdamse galerieruimte Retort. Hieronder ziet u enkele van de reeds gecensureerde kunstvoorwerpen. Schokkend, niet?
Adrian Brun
Ashkan Honarvar
Sander Reijgers
share
Kijk als je als serieus kunstenaar al zo gaat schipperen door de organische samenhang van je expositie te manipuleren dan verlies je uiteindelijk altijd je authenticiteit en een deel van je onbevangenheid. Dit zagen die ambtenaren natuurlijk ook, die tentoonstelling zag er gewoon niet meer uit. Snebbert (E-mail) - 25-11-’09 14:35
Als het een expositieruimte is dan moet het gewoon blijven hangen. Ellen (URL) - 25-11-’09 16:05
Zeker ook omdat er in het Stadhuis een ruimte is die ook gratis en openbaar toegankelijk is. Geen afgelegen soutterain, maar direct gelegen naast de ingang. Het verschil is dat mensen bewust die kant op moeten lopen om die ruimte te betreden. Kortom, een elegante mogelijkheid om kunstliefhebbers de werken te tonen, zonder mensen voor het hoofd te stoten op het moment dat zij daar totaal niet op voorbereid zijn en voor andere zaken komen.
De kunstenaars hebben een uitnodiging gekregen van een Amsterdams kunstenaarscollectief om daar hun werken in een gastatelier te tonen. Zij hebben voor die optie gekozen omdat de werken daar in de bedoelde context kunnen worden getoond. Ook kan er programmering omheen worden gemaakt, zoals debatten e.d..
De gemeente had aan de organisatoren van kunstenaarscollectief De Vishal in het Stadhuis tijdelijke ruimte geboden omdat De Vishallocatie op de Grote Markt wordt verbouwd. Maar het Stadhuis is nooit een professionele expositieruimte geweest. Die hebben wij elders in de stad volop. Dat weet elke kunstliefhebber.
Edwin Bakker
communicatieadviseur gemeente Haarlem Edwin Bakker (E-mail) - 25-11-’09 17:18
In het artikel dat hieraan vooraf ging ( http://www.hpdetijd.nl/archive/2009-11-2.. ) heb ik u volledig juist geciteerd. De stelling van de gemeente was ook glashelder: "of verplaatsen naar een andere ruimte, of inpakken". Ik kan daar verder weinig anders van maken.
Nu blijkt dat de kunstenaars inderdaad voor de laatste optie kiezen is het verhaal ineens anders? Dat zal toch wel niet.
De reactie van Aart ver der Kuijl in het artikel hierboven spreekt boekdelen: hij noemt het verkapte censuur, begrijpt niet waarom we in 2009 nog dit soort discussies moeten voeren en noemt de aangeboden ruimte een "souterrain". Dat kunt u allemaal niet vinden maar dat maakt zijn uitspraak niet minder gedaan.
Verder wilde men gebruik maken van de stadhuislocatie omdat de Refter (Kloostergang?) de juiste locatie was voor een expositie in Haarlem Monumentaal, niet omdat De Vishal wordt verbouwd. Maar ook dat staat allemaal vermeld. U doet het nu voorkomen alsof het stadhuis "dan maar" ter beschikking werd gesteld voor "een expositie". Dat zal allemaal wel, maar dat valt nergens uit af te leiden.
Dat de gemeente Haarlem nu zegt dat het "niet om de kwaliteit van de kunstwerken of het inhoudelijke concept van de expositie gaat maar om dat bezoekers van het Stadhuis (het gaat dus niet om de ambtenaren die er werken) onverwacht en onvoorbereid langs de expositie kwamen en dan kunstwerken zagen die confronterend kunnen zijn. Bijvoorbeeld voor mensen met een bepaalde levensovertuiging of oorlogservaring" maakt het er echt niet beter op.
Kennelijk ziet men in Haarlem liever alleen kunst die niemand kan kwetsen. Dat confrontatie en provocatie bij uitstek uitingen van kunst zijn, is de gemeente dan zeker in het geheel ontgaan. Bovendien kan iedereen zien om welke "kwetsende en schokkende" kunst het hier gaat. Het is een beetje raar dat een gemeente vooraf ruimte ter beschikking stelt en weet dat er kunst wordt geplaatst en achteraf tot de conclusie komt dat kunst ook ineens "kwetsend" kan zijn
Wie bepaalt er eigenlijk wat "kwetsend is voor mensen met een bepaalde levensovertuiging en oorlogsslachtoffers"? En is "een bepaalde levensovertuiging" werkelijk reden om kunst niet te publiceren? Dat in het stadhuis "iedereen ermee kan worden geconfronteerd" lijkt mij logisch en volledig recht doen aan de definitie van "openbaar kunstbezit". Betekent dit ook dat mensen "met een bepaalde levensovertuiging" na klagen bij de PvdA-wethouder ervoor kunnen zorgen dat, ik noem maar wat hoor, de Waag wordt weggehaald? Per slot van rekening weet je het maar nooit met "bepaalde levensovertuigingen": wat voor de een een, ik noem weer eens wat, onschuldige tekening van een oude man is, is voor de ander "kwetsend tot in de ziel" vanwege een geloof in een profeet.
Ik vind het persoonlijk stuitend dat een gemeente vooraf al bepaalt wat wel en niet "kwetsend" is voor mensen met "een bepaalde levensovertuiging". Dat was, en is, voor mij een reden deze zaak aan de orde te stellen.
Dat lijkt me geen al te groot probleem op de site van een opinieblad met een journalistieke achtergrond.
Anders was ik wel bij het Haarlems Dagblad gaan werken... Bert Brussen (E-mail) (URL) - 25-11-’09 21:34
Allereerst vind ik het stuitend of shockerend (zo u wilt) dat u mensen met een oorlogservaring meeneemt in uw argumentatie voor het plegen van censuur.
Voor de categorie mensen met een levensovertuiging (lees: orthodoxe christenen of moslims) geldt het volgende: wij als samenleving moeten stoppen rekening te houden met deze kleine groep en deze kleine groep moet zich eens gaan realiseren dat zaken die niet kwetsend bedoeld zijn (kunst) ook niet kwetsend opgevat dienen te worden. Bas (E-mail) - 26-11-’09 10:39
Een klein openbaar debat zo als ingezonden artikelen is natuurlijk weer wel goed voor de publieke zaak. De Vishal vroeg ons wel degelijk voor de ruimte 'De Refter' in het Stadhuis omdat zij zelf wegens verbouwing gesloten zijn. Dat staat los van de programmering (in de hele stad overigens) van Haarlem Monumentaal. Maar dit is niet echt de kern van de zaak.
De gemeente ontvangt gasten in het Stadhuis. En als gastheer is het goed fatsoen om met je gasten rekening te houden. Het is vanuit dat oogpunt dat wij de expositie wilden verplaatsen. Want nu kwamen mensen (volwassenen en ook schoolkinderen) onverwacht en onvoorbereid in de expositie. Dus ook zonder de context te kennen. En vaak met een heel ander doel (met name commissie- en gemeenteraadsvergaderingen).
Gewoonlijk weten wij welke kunstwerken er worden getoond door de exposanten. Dat is normaliter minder uitgesproken van aard. De Vishal heeft in de afgelopen 6 jaar zo nu en dan eerder geëxposeerd in de Refter. En wij hadden verwacht dat zij ook nu in die lijn zouden exposeren. Wij hebben zelf de vergissing gemaakt om niet van te voren te kijken. Anders hadden we direct de alternatieve ruimte kunnen bieden. Want we vinden zeker ook in Haarlem dat kunst, en dus ook deze expositie, getoond moet worden. Daar staan we om bekend. Ik nodig je uit om eens te komen kijken in onze vele musea en galeries. Maar wij vinden ook dat kunst geplaatst moet worden in de juiste context en ruimte. Dat is een goed gebruik binnen de kunsten. Dat weet elke kunstexposant.
Edwin Bakker
communicatieadviseur gemeente Haarlem Edwin Bakker (E-mail) - 26-11-’09 16:07
Allereerst wil ik aangeven hoe oprecht lachwekkend ik dit situatie vind. Een groep jonge kunstenaars krijgen de mogelijkheid om zich te profileren in gemeente Haarlem door middel van zich volledig buiten de zogenaamde 'acceptabele' kunst te plaatsen om zodoende een nieuwe, verse maar zeker ook gewaagde kant van kunst te tonen. In plaats van dit te omarmen en te vormen naar wellicht iets wat meer past bij de zogenaamde imago van gemeente Haarlem, is er na enkele bezwaren besloten om de volledige expositie te stoppen na een ultimatum: verplaatsen of opruimen. Een beslissing die uit een zeer onverwachte hoek kwam. U heeft zeker gelijk: kunst moet geplaatst worden in de juiste context en ruimte. Dat weet elke kunst-exposant, maar wat een kunstenaar hoopt is dat een instelling van tevoren bekijkt en onderzoekt wat er geëxposeerd gaat worden en niet ervan uitgaat dat elke kunstenaar in dezelfde 'lijn' exposeert.
U heeft volkomen gelijk dat sommige kunstwerken die getoond werden niet voor alle leeftijden bestemd waren en dat sommige bezoekers het ook als iets negatiefs ervoeren. Wat ik niet snap is waarom gemeente Haarlem niet met een oplossing had kunnen komen als bijvoorbeeld een bord te plaatsen met simpelweg een waarschuwing die heel duidelijk aangeeft wat er te zien valt en voor wie het absoluut niet bestemd is. In plaats daarvan is er voor gekozen om alle werken te verhuizen naar een afgelegen soutterain, omdat de kunstwerken blijkbaar te kwetsend en confronterend zijn voor de onschuldige bezoekers. Wat ik in zekere zin snap en de kunstenaars uiteraard ook. Wat ik niet snap is dat een mening van iemand de 'vrijheid' uit vrijheid van meningsuiting berooft en dat kunst tegenwoordig meestal door een visueel oogpunt wordt benaderd en er bijna niet meer gekeken of gevraagd word naar wat de onderliggende gedachte is. Dit vind ik uitermate jammer. Niet alleen voor de kunstenaars, maar ook voor de bezoekers zelf. Ik ga dit geen kortzichtigheid noemen, want dat is het zeker niet. Het is eerder angst.
Als je juist met een kunstenaar samenwerkt en tot een compromis kan komen hoe hij het beste zijn werk kan tentoonstellen, geef je aan dat je open staat voor alle meningen en dat je de achterliggende gedachte van de kunstenaar snapt en deze respecteert. Zo geef je de bewoners van de gemeente aan dat je begrip hebt voor jonge kunstenaars en nieuw kunst, maar ook dat je denkt over de welzijn van de bewoners zelf.
Helaas is de situatie een beetje uit de hand gelopen. Ik maak me zorgen om de kunstenaars, want die drukken hun mening uit via hun kunstwerken en als hun mening niet meer acceptabel is of te confronterend blijkt te zijn voor sommige mensen dan ben ik bang dat het gedaan is met nieuw kunst. Gelukkig weet ik dat we in een democratie leven, dat vrijheid van meningsuiting een belangrijk aspect hiervan is en dat er in de Nederlandse Grondwet art. 7.3 duidelijk staat aangegeven wat wel en wat niet mag.
Ik hoop dat mensen uiteindelijk zullen begrijpen dat onze huidige media veel meer kwetsende en confronterende beelden bevat, maar dat sommige kunstzinnige vormen van media niet zomaar weggezapt kunnen worden.
Kunst is vrijheid, meneer Bakker. Dat weet elke kunstenaar.
Sina Honarvar Sina Honarvar - 27-11-’09 07:11
Dank voor je reactie. Nog een toelichting nav je reactie. Ook voor mensen die het Stadhuis in Haarlem niet kennen.
De ruimte 'De Refter' waarin de werken waren te zien, is een soort van doorgangshal. Mensen komen door verschillende deuren en in sommige gevallen staan zij direct in de ruimte. Ook moeten mensen langs deze ruimte als zij op bezoek komen voor een commissie- of raadsvergadering. We hebben erover gedacht of het mogelijk zou zijn iedereen van te voren te informeren over de aanwezige werken. Om hen dus de context goed aan te kunnen geven. Maar in de praktijk zou dat niet haalbaar zijn.
Er was een andere ruimte beschikbaar. Direct bij de ingang. Daar zouden mensen dan de expositie kunnen zien als zij dat willen. Gratis en vrij toegankelijk. Weliswaar geen professionele expositieruimte, maar dat is 'De Refter' ook niet. De expositie 'Generatie Y-2' verdient wel een professionele ruimte. Echter De Vishal die de expositie programmeert en waar de expositie normaal gesproken had gestaan, wordt verbouwd.
Nieuwe en oude kunst is zeer belangrijk. De gemeente Haarlem geeft daaraan ruimte door subsidieverlening aan een groot scala aan kunstinstellingen en kunstenaars, ook aan De Vishal. Ook plaatst de gemeente kunst in de openbare ruimte. Om dit nog meer te intensiveren hebben wij onlangs ook een stadbeeldhouwer aangesteld. Tevens werkt de gemeente Haarlem regelmatig samen met kunstenaars. Haarlem is niet voor niets uitgeroepen tot 'Kunststad van het jaar 2009'.
De visie op kunst cq het kunstbeleid van de gemeente Haarlem moet niet verward worden met de rol van gastheer van het Stadhuis en de functie van de ruimtes in het Stadhuis.
Kunst is vrijheid, zeker. Gastvrijheid is kunst.
Edwin Bakker
communicatieadviseur gemeente Haarlem Edwin Bakker (E-mail) - 27-11-’09 11:17