Waar zijn de ex-dictators?

Het zijn onrustige tijden voor de alleenheersers van deze wereld. De Tunesische president Ben Ali vond na een volksopstand onderdak in Saudi-Arabië. Oud-dictator ‘Baby Doc’ Duvalier keerde uit zijn Franse ballingsoord terug naar Haïti. Waar ter wereld bevinden zich nog meer ontheemde despoten?

Wie: Oud-president van Sierra Leone

Wat: In 1992, drie dagen na zijn 25ste verjaardag, werd soldaat Valentine Strasser ‘s werelds jongste staatshoofd nadat hij met een groep militairen een staatsgreep pleegde in Sierra Leone. Strasser deed het in economisch opzicht niet eens zo verkeerd, maar kreeg veel kritiek nadat hij 26 opstandelingen zonder vorm van proces had laten executeren op het strand van de hoofdstad Freetown. In 1996 werd hij zelf afgezet tijdens een coup door een ondergeschikte. Strasser vertrok naar Engeland, waar hij anderhalf jaar rechten studeerde.

Waar: In 2002 vond een verslaggever Strasser in een bar in Sierra Leone. Hij zei dat hij werkloos was en bij zijn moeder woonde. Vorig jaar verschenen er berichten in de pers dat hij onder psychiatrische behandeling zou zijn in Senegal. Strasser zelf ontkende dat. Enkele maanden geleden zou hij in laveloze toestand zijn gesignaleerd in een buitenwijk van Freetown.

Wie: Oud-president van Tsjaad

Wat: Tussen 1982 en 1989 voerde Habré, een voormalige rebellenleider die zich onder meer bezighield met het ontvoeren van buitenlanders, een schrikbewind in Tsjaad. Hij formeerde een geheime politie die 200.000 tegenstanders martelde en 40.000 mensen executeerde. Niet voor niets werd Habré de ‘Pinochet van Afrika’ genoemd. Toch werd hij volop met militair materieel gesteund door de Verenigde Staten en Frankrijk op het moment dat Libië in 1980 Tsjaad binnenviel. Met die steun kon Kadhafi worden geweerd. Frankrijk steunde Habré echter niet toen die in 1989 werd uitgedaagd door een opstandige legercommandant. Habré vluchtte het land uit.


Waar: Habré bevindt zich onder huisarrest in Dakar, Senegal. Hij is door een rechtbank in Tsjaad bij verstek ter dood veroordeeld. Senegal wil hem niet uitleveren.

Wie: Oud-president van Polen

Wat: De altijd achter een grote, donkere bril verscholen Jaruzelski was sinds 1981 de onbetwiste leider van het communistische Polen. Als minister van Defensie had hij eerder opstanden in het land – veroorzaakt door de gestegen prijzen van levensmiddelen – met harde hand laten neerslaan. Daarbij vielen 42 doden en meer dan duizend gewonden. Als premier voerde hij de noodtoestand in die hem vergaande bevoegdheden verschafte. In 1985 werd hij voorzitter van de Poolse staatsraad, vergelijkbaar met de functie van president. De verhoudingen in Polen veranderden door de opkomst van de vakbond Solidariteit en de figuur van Lech Walesa, en niet in de laatste plaats door het bewind van Michail Gorbatsjov in Moskou. In 1990 moest Jaruzelski de macht overdragen.

Waar: Jaruzelski woont nog steeds in Polen. Hij is herhaaldelijk aangeklaagd, maar heeft steeds aan vervolging kunnen ontkomen door zich te beroepen op zijn zwakke gezondheid.

Wie: Oud-president van Ethiopië

Wat: Mengistu was officier van de Derg, de communistische militaire junta die in 1974 de macht greep in Ethiopië. Onder zijn commando werden 61 leden van het oude bewind in koelen bloede vermoord. Nadat hij zijn voornaamste rivaal uit de weg had geruimd, werd Mengistu leider van de Derg en riep hij zichzelf uit tot staatshoofd. In de jaren die hierop volgden, werden tienduizenden tegenstanders vermoord. Volgens Human Rights Watch ging het om een van de meest systematische vormen van massamoord ooit door een Afrikaanse staat begaan. Mengistu werd zodoende ‘de slager van Addis Abeba’ genoemd. Vanaf 1989 ging het echter bergafwaarts met zijn bewind; opstandelingen wonnen steeds meer terrein. In 1991 ontvluchtte Mengistu het land met vijftig familieleden en kreeg hij onderdak in het Zimbabwe van Robert Mugabe.


Waar: Mengistu woont in luxueuze omstandigheden in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Hij bezit twee landhuizen en heeft eigen beveiligers. Alle kosten worden betaald door het regime van Mugabe, dat hij regelmatig van advies dient. Hij is bij verstek ter dood veroordeeld wegens genocide.

Wie: Oud-president van Haïti

Wat: Generaal Cédras was in 1991 verantwoordelijk voor de staatsgreep tegen de Haïtiaanse president Jean-Bertrand Aristide. Enkele duizenden mensen kwamen in die periode om het leven. Cedras gunde de functie van staatshoofd aan achtereenvolgens Joseph Nerette en Emile Jonaissant, maar had feitelijk zelf de touwtjes in handen. Onder druk van de Verenigde Staten trad Jonaissant in 1994 af, en toen werd ook de situatie voor Cedras onhoudbaar. Hij moest plaats maken voor de ooit door hemzelf verjaagde Aristide.

Waar: Cédras verblijft in Panama. Hij kwam met de VS overeen dat die de huur betalen van drie woningen van hem in Haïti.

Wie: Oud-president van Pakistan

Wat: Generaal Musharraf kwam in 1999 aan de macht nadat hij het staatshoofd, Nawaz Sharif, uit zijn ambt had gezet terwijl die in het buitenland was. Musharraf ontwikkelde zich tot een bondgenoot van de Verenigde Staten in de strijd tegen het terrorisme. In 2007 stelde hij echter de grondwet buiten werking en voerde hij de noodtoestand in, nadat het hooggerechtshof had bepaald dat hij zich niet meer verkiesbaar mocht stellen. Duizenden tegenstanders werden gearresteerd, de betrokken rechters kregen huisarrest en televisiestations werden bezet door het leger. Toen hij een jaar later de parlementsverkiezingen verloor, weigerde Musharraf aanvankelijk af te treden. In augustus 2008 trok hij zich alsnog terug, om vervolgens het land te verlaten.


Waar: Musharraf woont momenteel in Londen en overweegt om in 2013 mee te doen aan de parlementsverkiezingen in zijn vaderland.

Wie: Oud-president van Haïti

Wat: Generaal Avril leidde in september 1988 een staatsgreep in zijn land. Hij was een vertrouweling van François Duvalier, alias Papa Doc, de gevreesde dictator die Haïti tot zijn dood in 1971 bestuurde. Avril regeerde met harde hand: Amnesty International beschuldigt hem van ernstige schendingen van de mensenrechten. Tegenstanders die onder zijn bewind waren gemarteld, werden ter afschrikking op televisie getoond. In 1990 trad Avril onder druk van de VS af.

Waar: Aanvankelijk kreeg Avril enige tijd onderdak in Florida. Toen er een rechtszaak dreigde die voormalige oppositieleden hadden aangespannen, nam hij de benen. Avril keerde terug naar Haïti, waar hij enkele jaren gevangenisstraf kreeg wegens samenzwering tegen de regering. Inmiddels is hij weer vrij man.

Wie: Oud-president van Guinee

Wat: In december 2008 greep legerofficier Camara de macht in Guinee. Hij wordt vooral herinnerd om zijn ingrijpen bij een demonstratie van oppositiepartijen, in september 2009. Leden van de presidentiële garde hielden op een verschrikkelijke manier huis onder de demonstranten, die zich in een stadion in Conakry hadden verzameld. Volgens de VN werden er minstens 157 gedood. Meer dan honderd vrouwen werden door groepen soldaten verkracht. Enkele maanden later werd Camara zelf slachtoffer van een aanslag, geleid door de commandant van zijn presidentiële garde. Hij herstelde in Marokko en week daarna uit naar Burkina Faso.


Waar: Camara bevindt zich nog steeds in Burkina Faso. Hij zegt zelf niet meer te willen meedoen aan eventuele nieuwe presidentsverkiezingen in Guinee. Het internationale strafhof heeft een onderzoek ingesteld naar het incident in Conakry.

Wie: Oud-president van Guatemala

Wat: Elías wordt in 1991 president. Zijn economische beleid werpt vruchten af, maar in zijn aanpak van de corruptie slaat hij helemaal door. In 1993 schort hij de grondwet op, hij ontbindt het parlement en de Hoge Raad, voert censuur in en beperkt allerlei burgerrechten. Zowel vanuit de bevolking als vanuit het buitenland klinken hevige protesten. Later in het jaar kiest Elías eieren voor zijn geld en vlucht hij met zijn vrouw en kinderen het land uit.

Waar: De familie Elías woont in Panama. Guatemala wil hem graag uitgeleverd krijgen om hem te kunnen vervolgen voor corruptie, maar dat is nog niet gelukt.

Wie: Oud-president van Ecuador

Wat: Advocaat die in augustus 1996 werd gekozen tot president. Binnen enkele maanden werd hij ervan beschuldigd overheidsgelden te hebben verduisterd. Het ene na het andere schandaal volgde. Van het economische beleid kwam weinig terecht; de bevolking ging massaal de straat op en Bucarams bondgenoten vielen hem af. Het parlement zette hem uit zijn ambt wegens ‘geestelijk onvermogen’, een diagnose die niet door een arts werd gesteld, maar door de oppositie, die hiervoor een meerderheid in het parlement wist te verkrijgen. Het constitutionele hof oordeelde dat het een ongrondwettelijke gang van zaken was, maar daar trok het parlement zich niets van aan. Na zes maanden president te zijn geweest, werd Bucaram ambteloos burger. Toen hij dreigde te worden vervolgd wegens corruptie, vluchtte hij het land uit.


Waar: Bucaram bevindt zich in Panama Stad. Zijn zoon is inmiddels lid van het Ecuadoriaanse parlement.

Wie: Oud-premier van Thailand

Wat: Miljardair die in 2001 minister-president werd. Thaksin, die een succesvol economisch beleid voerde, was de eerste Thaise premier die zijn termijn uitdiende. In 2005 werd hij zelfs herkozen, maar de verhalen over corruptie werden steeds talrijker. Thaksin zou de belastingen hebben ontdoken, de verkiezingen hebben gemanipuleerd en het niet zo nauw nemen met de burgerrechten. In 2006, toen Thaksin even in het buitenland was, nam een militaire junta de macht in Thailand over. De bezittingen van Thaksin en zijn familie – goed voor 2,2 miljard dollar – werden bevroren. In 2008, toen er weer een democratisch gekozen regering aan de macht was, keerde Thaksin korte tijd terug in zijn land. Maar toen duidelijk werd dat hij vervolgd zou worden, nam hij de benen. Engeland verleende hem geen asiel, waarna een rondreis langs een hele reeks landen volgde.

Waar: Na de nodige omzwervingen landde Thaksin in maart vorig jaar met een privéjet in Montenegro. Hij heeft de Montenegrijnse nationaliteit verkregen. In zijn thuisland is hij inmiddels bij verstek veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf.

Meer leuke content? Like ons op Facebook

Mark Traa