Naar aanleiding van haar 600-jarig bestaan heeft de KU Leuven een permanente kunst- en wetenschapsroute gelanceerd. De route And So, Change Comes in Waves bestaat uit zestien kunstwerken en gedichten die verspreid zijn over de stad Leuven en omgeving. Het project resulteerde uit een samenwerking tussen zestien kunstenaars en dichters met meer dan zeventig wetenschappers van alle faculteiten.
Het project heeft tot doel de wisselwerking tussen kunst en wetenschap zichtbaar te maken en actuele thema’s zoals klimaat, inclusie, zorg en onderwijs toegankelijk te presenteren. “Met deze route tonen we hoe kunst en wetenschap elkaar kunnen versterken in de zoektocht naar antwoorden op de grote vragen van vandaag,” zegt rector Luc Sels. “We brengen onze onderzoeksthema’s letterlijk de stad in, en maken ze op een verrassende manier zichtbaar en bespreekbaar.”
Het project werd gecureerd door drie specialisten: cultuurfilosoof Stéphane Symons, Heidi Ballet (bekend van de Triënnale Beaufort) en dichter Maud Vanhauwaert. De titel van de route verwijst naar de onvoorspelbare dynamiek van kennis en verandering. Curator Stéphane Symons verklaart: “Een golf kan je niet isoleren uit de zee: het is deel van een groter geheel. Het is ook moeilijk te bepalen waar en hoe een golf exact zijn vorm krijgt en hoe die aan land komt: dat is vergelijkbaar met technologische innovaties en wetenschappelijk onderzoek. Dat is evenzeer onvoorspelbaar en dynamisch.”
De route verbindt bekende locaties zoals het Groot Begijnhof en het Pauscollege met minder bekende plekken zoals het Van Dale College en de Sint-Lambertuskapel in Heverlee. Deelnemende kunstenaars zijn onder anderen Berlinde De Bruyckere, Alicja Kwade, Sammy Baloji en Gijs Van Vaerenbergh. Het poëzieluik omvat werk van Maud Vanhauwaert, Yousra Benfquih, Dominique De Groen en vijf andere dichters.
“De samenwerking tussen kunst in publieke ruimte en wetenschap is erg bijzonder,” zegt curator Heidi Ballet. “De beeldende kunstenaars belichten een stukje wetenschap in hun kunstwerken. Deze werken zullen een permanente markering worden in de stad en aan de faculteiten, voor de vragen waar de universiteit zich over buigt.”
Het project onderzoekt hoe artistieke en wetenschappelijke creativiteit vanuit vergelijkbare uitgangspunten werken. Beide disciplines maken gebruik van verbeeldingskracht om nieuwe inzichten te ontwikkelen. Wetenschappers formuleren hypotheses over nog onbekende fenomenen, terwijl kunstenaars vormen creëren die nog niet bestaan.
“Wetenschap is mensenwerk, en zelfs de meest briljante geesten botsen ooit op hun grenzen,” zegt curator en cultuurfilosoof Stéphane Symons. “Daarom kozen we voor een multidisciplinaire aanpak. Door verschillende onderzoeksdisciplines bij elkaar te brengen, wordt de complexiteit van hedendaagse ‘wicked problems’ – problemen zonder duidelijke oplossing of oorzaak – onder de aandacht gebracht.”
Clara Spilliaert, Listen Well, 2025. Foto: Marijke ‘T Kindt
Een opvallend voorbeeld is het werk van de Japans-Belgische kunstenares Clara Spilliaert in het Groot Begijnhof. Spilliaert heeft bronzen reliëfsculpturen gecreëerd die zijn geïntegreerd in vier waterputten. Het werk behandelt het thema ‘Medicine for All’ en benadrukt de problematiek rond genderspecifieke medische kennis. Tijdens haar gesprekken met medische onderzoekers hoorde ze een hartchirurg zeggen dat er te weinig onderzoek was gedaan naar het vrouwelijke hart, wat de directe inspiratie vormde voor haar kunstwerk.
De locatiekeuze voor Spilliaerts werk is bewust gekozen vanwege de historische betekenis van het Groot Begijnhof als woonplaats voor onafhankelijke religieuze vrouwen. Het kunstwerk voegt een hedendaagse laag toe aan deze historische plek door aandacht te vestigen op gendergerelateerde uitdagingen in de gezondheidszorg.
In het Leuvense Stadspark heeft de internationaal bekende kunstenares Alicja Kwade een monumentale sculptuur geplaatst die bestaat uit een rotsblok ondersteund door een cirkel van stoelen. Deze stoelen zijn replica’s van zitplaatsen uit verschillende KU Leuven-gebouwen, waaronder collegezalen, kantoren en de historische salon van de rector. Het werk visualiseert het concept van collectieve verantwoordelijkheid voor wetenschappelijke onwetendheid.
Alicja Kwade, Carriers, 2025. Foto: Marijke ‘T Kindt
Het startpunt van de route wordt gevormd door de Dwaaltuin van kunstenaarsduo Gijs Van Vaerenbergh in het kasteelpark Arenberg. Deze stalen constructie groeit geleidelijk dicht met klimplanten en illustreert hoe omwegen en doodlopende paden inherent onderdeel zijn van het onderzoeksproces. (Zie de kopfoto boven deze tekst.) Het werk ontstond uit gesprekken met onderzoekers over de methodologie van wetenschappelijk onderzoek.
Naast het Van Dalecollege staat Arcangelo IV van Berlinde De Bruyckere, een sculptuur die het thema veerkracht in relatie tot kwetsbaarheid behandelt. De anonieme aartsengel balanceert voorovergebogen op een sokkel, waarbij de voeten nauwelijks contact maken met de grond. De Bruyckere ontwikkelde het werk tijdens de COVID-pandemie, geïnspireerd door zorgverleners die maatschappelijke lasten dragen.
Berlinde De Bruyckere, Arcangelo IV, 2024-2025. Foto: Marijke ‘T Kindt
Volgens de organisatoren representeert het project een reactie op toenemende scepsis jegens wetenschappelijke expertise en wil het bijdragen aan publiek debat over wetenschappelijke ontwikkelingen en maatschappelijke uitdagingen. Het project demonstreert hoe verbeelding als gemeenschappelijke factor fungeert in zowel artistieke als wetenschappelijke praktijken.
De route van 5,5 kilometer, die te voet of per fiets kan worden afgelegd, is uitgebreid, en veel kunstwerken vereisen voorkennis of intellectuele bagage om volledig gewaardeerd te worden. Het risico bestaat dat het project vooral aanspreekt bij de universitaire gemeenschap (die overigens erg groot is: ruim driekwart van de 105.000 inwoners van Leuven is als student of personeelslid verbonden aan de universiteit) en hoogopgeleiden, terwijl de ambitie is om kunst en wetenschap juist toegankelijker te maken voor een breed publiek. Of de route erin slaagt die kloof te overbruggen tussen academische ambitie en publieke toegankelijkheid, zal de komende jaren moeten blijken. De kunstroute is in ieder geval wwel een verrijking voor de stad: het laat je niet alleen anders kijken naar wat je dacht te kennen, maar voert je ook langs verborgen plekken die de stad een nieuwe diepte en gelaagdheid geven.
