Jaren na het invoeren van de OV-chipkaart is de NS eindelijk begonnen met het testen van het dichtdoen van de OV-chipkaartpoortjes. Dat moet de sociale veiligheid vergroten is de gedachte, maar in de praktijk wordt reizen per trein onveiliger.Laten we beginnen met de kaart zelf dat defacto een volgsysteem voor reizigers blijkt te zijn. Iedere stap die u zet met bus, tram, trein of metro wordt naadloos geregistreerd. Initieel zou dit zeven jaar worden bewaard, maar het Stasi-achtige archief blijft nu slechts ‘18 maanden’ in tact.VolgsysteemDat archief is natuurlijk voor zowel kaarten op naam als kaarten die anoniem zijn. Lullig voor mensen onder druk of bedreiging, zoals mensen met een jaloerse ex. Want omdat privacy altijd aan het eind van de rit komt, blijken kwaadwillenden kinderlijk eenvoudig het reisgedrag (en dus de verblijfslocatie) van mensen kunnen achterhalen.Het bedrijf dat achter de kaart zit, Trans Link Systems, is op z’n minst schimmig te noemen. Het bedrijf laat verlies, weigert opheldering te geven hoe gegevens worden beheerd en blijkt in de kamer bij herhaling te liegen over hoe het systeem functioneert. Lekkere gedachte dat juist daar onze gegevens worden belegd of dat we anders maar niet meer met het openbaar vervoer moeten.Naar verluidt worden uw gegevens duizenden keren per jaar opgevraagd door geheime diensten, polite en justitie. Maar of dat zo is, valt niet te controleren: er komt geen antwoord op vragen. Zelfs als beloofd wordt opheldering over privacy te geven, stuurt het bedrijf de politie op journalisten af. Maar geloof ze maar de gegevens liggen daar echt veilig.Terwijl de vervoerders en Trans Link Systems beweren dat onze gegevens in goede handen zijn, tikt het College Bescherming Persoonsgegevens de bedrijven als een soort draaideur crimineel keer op keer op de vingers.Social veiligheidVanuit de metro in Amsterdam is al bekend dat de poortjes leiden tot files bij het betreden en het verlaten van metrostations. Ik reis veel van station Nieuwmarkt naar Amsterdam Centraal en kom tot de conclusie dat lopen met dank aan de poortjes in de spits sneller is.Inmiddels moet de treinreiziger er ook aan geloven. De poortjes gaan dicht om zo de sociale veiligheid te vergroten. Tenminste dat is de gedachte. Vanuit de metro weet ik dat de zwartrijder zich niet laat stoppen, maar gerust met mensen meeloopt. Om dat te kunnen lopen ze vlak op hun voorgander en dat komt nogal intimiderend over.Ook de geïrriteerde reiziger, die zich met recht afvraagt of hij nou echt zijn aansluiting moet missen omwille van het systeem, vergroot de veiligheidsbeleving nu eenmaal niet. En echt effectief is het systeem ook weer niet, want internationale treinreizigers moet toch met hun Duits geprint kaartje kunnen reizen. Of zou na het Fyra-debacle zich terugtrekken als volledig nationale vervoerder?Bakken met geldVragen bij het bedrijf heeft weinig zin, want antwoorden komen er niet of nauwelijks. Iedere keer als de belastingbetaler de knip trekt, is het kenmerk dat het bedrijf geen antwoorden geeft. Dat is bij de Fyra zo en zeker zo bij de OV-chipkaart zo. Geheimzinnigheid is troef.Dat ondervond ik heel sterk toen ik onderzoek deed naar de poortjes. Ze werden betaald van de zogenaamde FENS-gelden, een potje van 1,3 miljard euro. Dit geld haalde het staatsbedrijf NS binnen met de verkoop van Telford. De Tweede Kamer bestemde het geld voor Prorail dat het geld inzet voor verbetering van het spoor. Daar viel niet het winter klaar maken van het spoort niet onder, maar de poortjes dus wel.Het bedrijf verzette zich met hand en tand tegen openbaarmaking van de besteding van het geld en zette zelfs een advocaat in om openbaarmaking te voorkomen. Tevergeefs want het geheimhouden dat de poortjes landelijk bezien honderden miljoenen meer kosten bleek niet houdbaar.De kaart is slecht nieuws voor de belastingbetaler, slecht nieuws voor de reizigers, maar een perfect systeem voor de vervoerder.
