In De X! Factor maken Van Dijk en Van Fenema zich vooral zorgen om wat er overblijft van het publieke debat als steeds meer instituties X verlaten.
De Volkskrant zelf nam in 2024 al afscheid van X, toen Elon Musk zich als politieke donor achter Donald Trump schaarde, en kort daarna ook van Facebook. Klok roept nu politici op hetzelfde te doen. Wie op X blijft, schrijft hij, draagt bij aan een medium dat de democratie ondermijnt. De aanvallen op politici komen volgens hem vooral van radicaal- en extreemrechts, en een groot deel ervan is waarschijnlijk strafbaar. Volt vertrok al eerder van X, deze week volgde de grotere partij PRO (voorheen GroenLinks-PvdA). Kamervoorzitter Thom van Campen sprak over het platform al eerder van “een directe inbreuk op de democratie”. Voor het onderzoek verzamelden Volkskrant-journalisten met een AI-model tachtigduizend X-berichten gericht aan politici, samen met een wetenschapper van de Universiteit van Amsterdam die om veiligheidsredenen anoniem blijft.
Op haar Substack haalt Kuijpers dat onderzoek onderuit. Wat “problematische berichten” precies zijn, welke definities zijn gebruikt en hoe het AI-model werkt, blijft volgens haar nergens duidelijk. Bovendien keek de krant alleen op X, en in een week die Kuijpers als “politieke piekperiode” bestempelt: een opzet die het gevonden resultaat vrijwel garandeert. Wie eerlijk vergelijkt met Facebook, Instagram, LinkedIn of BlueSky, ziet vergelijkbare patronen.
Door van X weg te zijn maar elders onverminderd actief te blijven, draagt de Volkskrant volgens Van Dijk vooral bij aan ‘nog grotere echokamers waar iedereen elkaar gelijk geeft’.
Van Dijk ziet er vooral een strategische zet in. Twintig jaar geleden, zegt hij, bepaalden de Volkskrant en een paar andere grote kranten samen wat nieuws was. Sociale media hebben die positie doorbroken en kleine nichetitels een eigen plek gegeven. Door zelf van X te zijn vertrokken en nu anderen op te roepen te volgen, drukt de krant het platform verder naar de marge. Wat Van Dijk daarbij dwarszit, is hoe Klok impliciet oordeelt over wie wél op X blijft. “Daarmee geeft hij impliciet ook een oordeel over onze aanwezigheid”, zegt hij, doelend op zichzelf en Van Fenema.
Van Fenema is pragmatischer. Het kan haar weinig schelen waar het debat plaatsvindt, zolang ze maar zoveel mogelijk uiteenlopend nieuws tot zich kan nemen. Haar bezwaar zit elders: de zogenaamde beschaving van andere platforms is een illusie. Op LinkedIn ontvangt zij regelmatig hatelijke privéberichten van mensen die zich publiekelijk keurig voordoen. Wie het écht zuiver wil aanpakken, oppert ze schertsend, hoort terug te grijpen op een heraut met een klaroen die het nieuws door de straten roept.
Door van X weg te zijn maar elders onverminderd actief te blijven, draagt de Volkskrant volgens Van Dijk vooral bij aan “nog grotere echokamers waar iedereen elkaar gelijk geeft”. In die kamers, betogen hij en Van Fenema, verliest het Nederlandse medialandschap zijn pluriformiteit.
Wekelijks bespreken Ton F. van Dijk en Esther van Fenema de meest spraakmakende kwesties van de week. De X! Factor is een podcast over politiek, media en menselijk gedrag.
