Wat maakt een verf duurzaam?
Duurzame verf gaat uiteraard verder dan een potje met een milieuvriendelijk label. Bij duurzaamheid kun je niet naar één enkel aspect kijken, het is een samenspel van meerdere aspecten die invloed uitoefenen. Denk aan de samenstelling van het product, de productie, de levensduur en de impact op mens en milieu. Of een verf duurzaam is, is vaak niet eenvoudigweg met ja of nee te beantwoorden. Soms is een verf die langer meegaat uiteindelijk milieuvriendelijker dan een “groene” variant die je vaker moet aanbrengen. We bespreken enkele belangrijke factoren om in overweging te nemen als je de meest duurzame verf wilt kiezen.
De samenstelling van verf
Verf bestaat hoofdzakelijk uit drie componenten: de drager, bindmiddelen en pigment. De drager bepaalt de vloeibaarheid en droging, bindmiddelen zorgen voor de hechting van de verf en pigment geeft kleur en bepaalt de dekking. Daarnaast worden er veelal nog additieven zoals uv-filters en anti-schimmelmiddelen (biocides) aan de verf toegevoegd.
Drager:
De drager bepaalt hoe de verf zich verspreidt en opdroogt. Zodra de verf opdroogt, verdampt de drager grotendeels. Er zijn twee hoofdtypen te onderscheiden:
Watergedragen verf ? de drager is water, minder milieubelastend
Oplosmiddelhoudende verf ? bevat terpentine of andere chemicaliën, waardoor er bij droging uitstoot van vluchtige organische stoffen (afgekort VOS) ontstaat.
Bindmiddelen:
Bindmiddelen vormen de ‘lijm’ die de pigmenten in de verf bij elkaar houdt en ervoor zorgt dat de verf op de ondergrond hecht. Enkele veelvoorkomende bindmiddelen zijn:
· Acryl (watergedragen verf) ? flexibel, sneldrogend, minder schadelijke uitstoot
· Alkydhars (oplosmiddelhoudende verf, zoals terpentinegedragen verf) ? niet milieuvriendelijk en kan op den duur vergelen, droogt snel
· Lijnolie (natuurlijke verf) ? traditioneel en milieuvriendelijk, droogt trager
Pigmenten:
Pigmenten geven de verf kleur en zorgen voor de dekking. Deze kunnen zowel natuurlijk als synthetisch zijn. Bij natuurlijke pigmenten kun je denken aan ijzeroxide (rood/geel/zwart), omber en sienna (bruin). Ook titaandioxide is een veelgebruikt pigment om verf wit te kleuren. Dit natuurlijke wit-pigment is echter vrij energie-intensief om te produceren. Synthetische pigmenten zijn over het algemeen vaak wat minder milieuvriendelijk.
Levensduur: hoe vaak opnieuw verven?
De levensduur van verf is een belangrijke indicator voor duurzaamheid. Hoe langer de verf meegaat, hoe minder vaak je opnieuw hoeft te verven én je dus minder vaak verf hoeft te consumeren. Met het schuren van oude verflagen breng je verfbladders in het milieu. Dat is niet zo milieuvriendelijk, zeker als het om een oude verf gaat die nog veel giftige stoffen bevat.
Naast de aankoop van een kwalitatief product zijn er uiteraard ook nog enkele andere aspecten die de levensduur van verf beïnvloeden: de kwaliteit van je hout speelt mee en de hoeveelheid zon en regen die het geverfde oppervlak te verduren krijgt. Ook moet de verf die je uitkiest compatibel zijn met de ondergrond. Een duurzaam resultaat valt of staat met een goede hechting. Kies dus de juiste duurzame verf die geschikt is voor de houtsoort die je hebt. Kies bij voorkeur een verf die bestand is tegen weersinvloeden, uv-straling en schimmelvorming.
Ook jij als aanbrenger van de verf hebt invloed op de duurzaamheid van de verflaag: zorg voor een passende voorbewerking van de ondergrond en let op de laagdikte van de verf. Meerdere dunne lagen die je goed laat drogen geven een sterker resultaat dan één dikke laag. Een goed product is één, maar neem je verftechniek ook eens onder de loep als je een zo duurzaam mogelijk resultaat wilt behalen.
Verpakking en keurmerken
Bij het kiezen van de meest duurzame verf kun je uit de verpakking al een heleboel opmaken, mits je weet waar je op moet letten. Val niet direct voor mooie, veelbelovende verpakkingen. Ook in de verfwereld wordt er veel aan greenwashing gedaan. Ga liever na of er gevarenaanduidingen op de emmer verf staan. Deze geven al een indicatie over de al dan niet zo duurzame samenstelling van de verf.
Ook de hoeveelheid VOS is een goede indicatie om te bepalen of een verf en milieuvriendelijke samenstelling heeft. Het gehalte VOS staat vermeld op de verpakking. Hoe lager het gehalte VOS is, hoe minder luchtvervuiling de verf geeft. De EU norm voor VOS in verf is 130 gram per liter (cat. A/d 2010). De houtverf van Moose Färg is een goed voorbeeld van een duurzame houtverf: de verf is watergedragen en bevat nauwelijks VOS, slechts 3 gram per liter.
Bekijk ook eens of er keurmerken aanwezig zijn op de verpakking. In de verfwereld zijn er namelijk enkele betrouwbare keurmerken beschikbaar. Het EU Ecolabel en Natureplus zijn keurmerken die hoge eisen stellen aan milieuvriendelijke producten, waaronder verf. Wil je dus de meest duurzame verf kiezen? Dan zijn deze keurmerken goede richtlijnen om op te letten. Tot slot kun je uiteraard nog letten of de verf in een gerecycleerde of recyclebare verpakking zit en waar de verf wordt geproduceerd.
Conclusie
Net zoals bij iedere duurzame keuze die je maakt vereist het kiezen van de meest duurzame verf een kritische blik die verder kijkt dan veelbelovende marketingclaims. Wie duurzaamheid serieus neemt, kijkt naar de volledige cyclus van verf: van productie tot gezondheidseffecten en levensduur van de uiteindelijke verflaag. Kies voor een product waarbij de gewenste uitstraling, milieuvriendelijkheid én functionaliteit van het product verenigd zijn.