Vanavond is het langverwachte EenVandaag-verkiezingsdebat tussen de twee grootste politieke kemphanen van dit moment: Mark Rutte en Geert Wilders. Ze zijn allebei klaar voor strijd en om elkaar te fileren. Deze rivaliteit wordt meer en meer aangescherpt dan ontkracht. Het frame van de tweestrijd werkt goed voor de kijkcijfers en de twee politieke leiders maken er ook graag gebruik van. Maar in hoeverre is deze rivaliteit gebaseerd op de politieke werkelijkheid?
EenVandaag presenteert het als het debat tussen de grootste rivalen van Den Haag. Het promofilmpje voorspelt een clash van formaat. De twee zogenaamde rivalen benaderen elkaar graag als hun tegenpool. Dit hardnekkige frame van hun rivaliteit stamt nog uit de precampagnetijd. Waarin hun tweestrijd voor andere partijen onevenaarbaar leek. We houden krampachtige vast aan de illusie van een tweestrijd, voor de kiezer kunnen deze mythes beter worden ontkracht. De tegensteling tussen het Nederland van Rutte en dat van Wilders is een misleidende claim die niet gebaseerd op de politieke werkelijkheid.
Rutte versus slechte versie van populisme
Voorafgaand aan het debat hield Rutte een persconferentie voor de binnen- en buitenlandse pers. In de slechts twintig minuten komt hij drie keer met de zin: “We zullen niet kiezen voor het verkeerde soort populisme.” Oftewel, Rutte tegenover de verkeerde versie van het populisme. Al komt deze zinsherhaling ook deels voort uit zijn beperkte vocabulaire van de Engelse taal.Dit impliceert dat Rutte afstand doet van populisme van Wilders, een slecht populisme dat in de ogen van de liberaal angst zaait en zal ‘experimenteren’ met Nederland. De echte tweestrijd tussen goed en slecht populisme blijft complex en daardoor vaag. Het is geen strijd tussen Rutte en Wilders, waarin slecht populisme wordt bestreden met goed populisme. Beide gebruiken ze namelijk dezelfde populistische retoriek, die van het behouden van de Nederlandse identiteit. Op heel veel punten komen de VVD en de PVV overeen met wat ze met Nederland willen, dat blijkt ook uit partijenvergelijker Partijgedrag. Bovendien zijn er volgens Rutte voor de kiezer meerdere alternatieven om Wilders uit het Torentje te houden. De VVD-leider claimt de enige wezenlijke oplossing te zijn voor het ‘gevaar Wilders’, maar daarbij negeert hij de macht van de middelgrote partijen. CDA, D66, GroenLinks en SP vertegenwoordigen namelijk 70 zetels in verschillende peilingen. Als de PvdA zich hierbij aansluit, kunnen ze zelfs Rutte van het premierschap afhouden.
Wilders versus de elite
De leider van de PVV positioneert zich graag als bestrijder van de politieke elite en de ‘linkse haatmedia’. Dit frame veronderstelt een tegenstelling die in werkelijkheid moeizaam te vinden is. Wilders zit ruim achttien jaar in de Tweede Kamer en behoort tot de vier langstzittende Kamerleden, en daarmee tot de politieke elite.Bovendien is hij de Kamer ingekomen via de VVD, de ‘elitepartij’ waar zijn tegenstrever Rutte nu leiding aan geeft. Zijn politieke entree was via de geplaveide elitewegen. De tegenstelling sluit niet aan bij de politieke realiteit, maar bij een beeld dat Wilders zelf heeft gecreëerd. Hij komt niet bij de reguliere media, want dat is in zijn belevingswereld de media van de elite. Wilders kiest ervoor om bijvoorbeeld in volksmedia als Story, Privé en de Telegraaf te verschijnen. Dit is het resultaat van keuzes om uitnodigingen van de meer reguliere nieuwsmedia af te slaan, niet van buitensluiting door een zogenaamde elite.
