Volgens Van Dijk zagen velen in zijn politieke omgeving het vertrek van Omtzigt aankomen, maar kunnen recente politieke spanningen de doorslag hebben gegeven. De afgelopen week waren er intensieve onderhandelingen over de voorjaarsbegroting, waarbij Omtzigt zich sterk inzette voor meer inspraak in de nieuwe pensioenwet – een kroonjuweel van zijn streven naar bestaanszekerheid. Samen met NSC-Kamerlid Agnes Joseph pleitte hij voor een referendum of persoonlijke inspraak, een standpunt dat uiteindelijk zelfs steun kreeg van de PVV.
Maar tot Omtzigts frustratie wees zijn eigen minister, Eddy van Hijum van Sociale Zaken, het voorstel af. “Dat voelt toch als een soort verraad”, zegt Van Dijk. “Symbolisch gezien, in de sfeer van Pasen, kun je Van Hijum bijna vergelijken met Petrus, die Jezus verloochende. Voor Omtzigt, die zo gepassioneerd is over dit thema, moet dit mentaal ondraaglijk zijn geweest. Hij verloor de afgelopen dagen de controle over zijn eigen partij, zijn ‘kind’.”
Van Dijk zegt verder: “Pieter zat niet zelf aan de onderhandelingstafel, maar schijnt ’s nachts via een computerverbinding te hebben meegepraat. Dat is een ingewikkelde positie voor iemand die zo’n controlfreak is. Als dan ook je eigen partijleden een kant op gaan waar je het niet mee eens bent, kan dat het gevoel geven dat je alles verliest waar je voor hebt gevochten.”
In de sfeer van Pasen gaat het om lijden en verlossing. Omtzigt verlost zichzelf nu van het lijden dat hij al jaren ervaart.
De keuze voor Goede Vrijdag kan van buitenaf dan ook als symbolisch worden gezien. Van Dijk: “In de sfeer van Pasen gaat het om lijden en verlossing. Omtzigt verlost zichzelf nu van het lijden dat hij al jaren ervaart, maar het moment direct na zware onderhandelingen en de afwijzing van zijn wijziging van de pensioenwet suggereert ook dat hij zich mogelijk verraden voelt door zijn eigen mensen.”
In zijn afscheidsfilmpje zegt Omtzigt: “Het was een enorme eer en voorrecht om meer dan 21 jaar lang Kamerlid te mogen zijn. Maar de tol daarvan is groot geweest. Daarom kies ik voor mijn gezin en gezondheid. Echt herstel van mijn burn-out lukt niet in de Haagse politiek.”
Van Dijk zegt daarover: “Hij is een sensitief persoon die leed van burgers als persoonlijk ervaart. Bij de toeslagenaffaire zat hij regelmatig ’s nachts nog als enige in de Kamer te werken. Maar die Haagse hardheid, in combinatie met zijn burn-out, maakte het onhoudbaar. Hij was bij het CDA al op een zijspoor gezet omdat hij ‘lastig’ was, en die druk houdt een burn-out in stand.”
Esther van Fenema reflecteert op Omtzigts impact. “Ik ga zijn oprechte verontwaardiging, authenticiteit en gedrevenheid missen”, zegt ze. “Zijn vermogen om complexiteit te overzien en zijn enorme intelligentie waren uniek.” Van Dijk: “Hij bracht een partij van nul naar twintig zetels – ongekend. Maar die verantwoordelijkheid nam hij zo serieus dat het gepaard ging met een enorme druk.”
Wat betekent Omtzigts vertrek voor NSC? “Ik zie het somber in”, zegt Van Dijk. “Misschien moeten ze de boel opdoeken.” Van Fenema: “Het talent wordt zo wel schaars in Den Haag.”
Van Dijk voorspelt een mooie toekomst voor Omtzigt buiten de politiek. “Ik stel me voor dat hij boeken gaat schrijven, hoogleraar wordt of een rol speelt in het maatschappelijk debat”, zegt hij. Van Fenema lacht: “Ton, hou op, anders wordt hij daar weer overspannen van! Laat hem eerst rusten, investeren in zijn gezin. Van Dijk beaamt: “Er is licht aan het einde van de tunnel. Hij komt hier sterker uit.”
