Michael Gloss sneuvelde in Oekraïne. Hij was niet de eerste Amerikaan die stierf door Poetins oudedagbesteding, maar wel een die aan de kant vocht van de Russen. Nu blijkt dat zijn ouders hoog in de boom zitten van het Amerikaanse ministerie van Defensie en de CIA. “Hij was een typische anti-establishment, antiautoritaire jongeman,” aldus zijn rouwende vader.
Zijn summiere biografie (hij werd niet ouder dan eenentwintig) deed me denken aan die van Chris McCandless, die omkwam van de honger in Alaska, en postuum wereldfaam verwierf door het boek en de film Into the Wild. Beide jongens braken hun studie af om de wereld te verbeteren. McCandless was begonnen met culturele antropologie, maar raakte verslingerd aan socialistische pamfletten, terwijl Gloss zich aansloot bij de Rainbow Family en online radicaliseerde. “Hij keek meestal naar video’s over Palestina en was zo boos op Amerika,” vertelde een bekende aan de media. Gloss hoopte op het ineenstorten van de westerse beschaving en sloot zich aan bij het Russische leger.
Eigenwijze zonen van goede komaf, boos op hun vader, boos op hun vaderland: het patroon is zo oud als de mythe van Kronos en Ouranos. Maar de mythologisering van McCandless heb ik nooit begrepen. Zijn vaderhaat afreagerend op iedereen met gezag, sloeg hij ook het advies van ervaringsdeskundigen in de wind. Omwonenden snappen niet dat de bus waarin hij stierf een trekpleister werd. Zij herinneren hem als iemand die te eigenwijs was om een behoorlijke uitrusting of landkaart aan te schaffen. Deze doorgewinterden hebben echter geen pagina op Wikipedia, terwijl die over McCandless oeverloos doorronkt, met sweeping statements als “Het lege materialisme van de Amerikaanse middenklasse stond hem tegen.”
Achteraf bezien is het een wonder dat ik me nooit door de Sovjets heb laten inlijven. Was ik dan zo eigenzinnig?
Zal Gloss ooit die bewondering oogsten? Nu lijkt zijn anti-occidentalisme hem aan de verkeerde kant van de geschiedenis te hebben geworpen, maar dat kan veranderen. Misschien komt er wel een serie over hem, zoals over sommige Syriëgangers. Het recept voor dit eerherstel is slachtofferschap, het liefst vanwege een zware jeugd. Die had Gloss niet, maar hij had wel een machtige vader, een die meevocht in de eerste Golfoorlog. De sociaal-realistische chroniqueurs slijpen hun pennen! Vanuit de behoefte het bestaan van zijn zoon nog wat zin te geven, liet ook de vader zelf de waarheid in het midden: “Met zijn nobele hart en krijgsgeest was Michael bezig met zijn eigen heldenreis,” luidde het overlijdensbericht.
Feit is echter dat de jongen gewoon een klap van de digitale molen heeft gekregen. Chris en Michael zijn de Don Quichotes van nu, die, zich schamend voor hun afkomst, slecht ingelezen en gebrekkig uitgerust, ten strijde trekken tegen het wereldwijde onrecht. Gloss galoppeerde van de klimaatprotesten naar uiteenlopende nobele doelen overzees, maar steeds langs dezelfde rode lijn: die van de weerzin tegen het Westen. Ook Alonso Quijano liet zich het hoofd op hol brengen door ridderromans en verkoos een nederig bestaan boven het comfort van thuis, maar die had tenminste nog een reality check aan zijn zijde in de vorm van Sancho Panza. Een nuchter, wereldwijs kameraadje. Gloss zou het gezelschap van zo’n burgermannetje waarschijnlijk hebben afgewezen.
Wie gaf uiteindelijk de leiding aan deze voetsoldaat? Poetin? De Nepalese huurlingen die hem trainden? Zijn Turkse Antifa-kameraden? Een beetje bokken hoort erbij op die leeftijd, maar wat opvalt is dat de vader(land)haat steeds gepaard gaat met het vergoelijken van de meest afschuwelijke regimes van deze wereld, die zo’n jongen daarna als moordmachines kunnen inlijven. Zijn ouders valt zijn onwetendheid niet aan te rekenen; die waren het doelwit. Sociale media dan? Die gehoorzamen aan wat hij al zocht.
Waar waren de leraren? De meesters en docenten, voor de klas, op de bühne, achter de camera’s, boden die nog tegenwicht? De afgelopen tijd hebben we docenten gezien die liever meewerken aan de afbraak van hun eigen universiteit dan dat ze weerwoord bieden aan het gesjoemel met historische feiten. Want bij weerwoord hoort gezag, en gezag maakt oud. Dat is niets voor een generatie die nooit is opgehouden met bokken tegen hun vaders (al zijn die allang begraven) en nog steeds schoppen tegen heilige huisjes (al zijn die allang leeg). Uit angst om een oude lul te zijn, lullen ze liever mee.
Dat is al jaren zo. Op mijn school waren leraren begeesterd door de Russische revolutie, maar de Rode Terreur noemden ze niet. Later zag ik films over de avonturen van knappe revolutionairen, van Che tot Tanja (die nu zelf voor de klas staat), maar ook die lieten de aanslagen en executies buiten beeld. Zo gretig als er door de zwarte pagina’s van de westerse geschiedenis wordt gebladerd, zo onderbelicht blijven steeds die van exotische schrikbewinden. En zolang de bevlogenheid van de jonge Alonso’s zich maar tegen het Westen keert, is er altijd wel een regisseur te vinden om een romantische draai te geven aan hun ondergang, daarmee een volgende generatie verdwaalde voetsoldaten inspirerend.
Achteraf bezien is het een wonder dat ik me nooit door de Sovjets heb laten inlijven. Was ik dan zo eigenzinnig? Misschien heb ik die bokkige fase overgeslagen, omdat ik veel te jong mijn vader verloor. Vroegoud begreep ik dat conservatisme geen vies woord is, maar eenvoudigweg betekent dat je koestert wat je ooit is gegeven.
