In ons universum heeft alles verschillende oorzaken en gevolgen en dat geldt zeker ook voor de houding van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie, nu de formatie veel langer gaat duren dan ons door alle partijen is beloofd. Met blokkades naar rechts en naar links, is de VVD in een koppige stand terecht gekomen: we doen alleen mee als we precies krijgen wat we willen. Die houding lijkt voort te komen uit het idee dat de VVD met haar uitsluitingen een veel grotere nederlaag heeft weten te voorkomen, maar of die strategie ook op de lange termijn succesvol zal zijn, is de vraag. Alles zal afhangen van de standvastigheid van Rob Jetten, die heel goed begrijpt dat als hij toegeeft aan de wil van de VVD, zijn eigen partij bij komende verkiezingen gehalveerd zal worden. Zijn aanhang heeft niet op D66 gestemd om straks in een rechts kabinet met JA21 en de SGP terecht te komen.
Dit geschreven zijnde, is er natuurlijk meer dat de houding van de VVD kan verklaren. De partij wil het namelijk graag doen voorkomen alsof zij handelt uit landsbelang, maar koel bekeken ligt het meer voor de hand dat zij handelt uit lijfbehoud.
Want ga maar na.
De laatste parlementsverkiezingen van 2023 en 2025 heeft de VVD allebei verloren. Eerst leverde de nieuwe lijsttrekker Dilan Yesilgöz tien zetels in en daarna nog eens twee. In de peilingen stond de VVD zelfs even op 14, zodat de partij zichzelf nog wijs kon maken dat het eindresultaat meeviel. Overigens verloor de VVD bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 maar liefst 145 raadszetels, terwijl het bij de Statenverkiezingen van 2023 nauwelijks beter ging: landelijk gezien een verlies van 2,9%. Over de Europese verkiezingen van 2019 zullen we het maar niet hebben. Daarin daalde het percentage van 14,6% naar 11,3%, wat ook een zetel minder betekende in Brussel en Straatsburg.
Kortom, electoraal gaat het bijzonder slecht met de VVD. Een grote broek en grote bek bij tanende macht.
Voor de hygiëne van de Nederlandse politiek zou het ook wel eens goed zijn, een regering zonder de VVD.
Er wordt verloren aan de PVV en aan JA21. Het vertrek van de populaire Rutte naar de NAVO en de blunders van Yesilgöz hebben hun sporen nagelaten. Door de deur naar de PVV open te zetten, heeft Yesilgöz alleen maar zichzelf een slag toegebracht, met als gevolg dat de VVD kleiner is geworden dan de PVV. In feite is de VVD sinds 1972 niet meer zo klein geweest. Dat die 22 zetels van 2025 eigenlijk nog meevielen, moet de leiding van de partij het gevoel hebben gegeven dat met uitsluiten en de hakken in het zand het tij nog te keren is.
Lang opereerde de VVD als een grote volkspartij, maar in werkelijkheid heeft zij steeds verder moeten afslanken, zodat tot overmaat van ramp de partijkas bijna leeg blijkt te zijn. De toestand is zelfs zo erg dat men de toevlucht heeft genomen tot een typische SP-maatregel. Er ligt een voorstel om VVD-politici 3,5 procent van hun bruto-inkomen te laten afdragen aan de partij. Zoiets is hilarisch en er zijn al heel wat grappen overgemaakt. Yesilgöz is niet voor niets haar politieke carrière is begonnen bij de Socialistische Partij en hoe kan het dat de partij voor de rijken, die altijd zo graag de minister van Financiën levert om anderen op de kleintjes te laten passen, er kennelijk niet in slaagt om voor rust te zorgen in de eigen portemonnee.
Momenteel heeft de VVD geen politici meer van de statuur van Frits Bolkestein. Bovendien heeft Mark Rutte een grote leegte achtergelaten. De VVD zal op zoek moeten naar een nieuwe generatie, maar vooralsnog is er niemand opgestaan met het overzicht van Bolkestein of met de lenigheid van Rutte. Misschien heeft Vincent Karremans het in zich, maar als mocht blijken dat hij in de Nexperia-zaak heeft zitten knoeien, zal ook dat een moeilijke zaak worden.
De VVD heeft jarenlang geregeerd, zoals het CDA dat ook jarenlang heeft gedaan. Om die positie te kunnen volhouden, moet je wel een middenpartij zijn die in het centrum van de macht staat. Niets is eeuwig. De paarse kabinetten-Kok kwamen vooral voort uit de wens om het CDA eindelijk eens buiten de regering te houden. Ik herinnering me de opluchting van velen, toen het CDA naar de oppositiebankjes werd verwezen. Datzelfde zou ook de VVD kunnen overkomen. Voor de hygiëne van de Nederlandse politiek zou het ook wel eens goed zijn, een regering zonder de VVD. Dan zou de partij zich kunnen afvragen waarom VVD’ers toch altijd zo hoog scoren op de integriteitsindex.
Waarschijnlijk zit een regeringloze VVD er dit keer nog niet in, wat niet wegneemt dat de wens daartoe zal toenemen wanneer de VVD haar obstructie volhoudt. Tot dusver volgt de VVD een strategie die innerlijk tegenstrijdig is, al probeert men het anders te laten voorkomen. Volgens de VVD heeft zo’n beetje heel Nederland rechts gestemd en moet er daarom ook een rechtse regering komen. Inderdaad, klopt. Morgen kan de VVD ook met de PVV con suis gaan regeren – wat let ze? Maar dat wil de VVD niet. Yesilgöz heeft Wilders juist uitgesloten. Onafwendbaar moet dus de conclusie zijn dat de VVD zelf een echt rechtse regering blokkeert. Om toch haar zin te krijgen komt uit vele VVD-kelen nu het mantra centrumrechts, en daarin zit hem juist de crux. Een centrumrechtse regering met JA21 heeft net geen meerderheid. Daar moeten nog wat meer van die rechtse lui bij, zodat er dan helemaal geen sprake meer kan zijn van stabiliteit. In wezen zegt de VVD dat iets moet wat niet kan.
Het resultaat is dat de VVD van alles probeert om de linksliberalen van D66 naar rechts te laten buigen, zonder dat de VVD zelf naar links buigt. Ik voorspel nu al: dat gaat niet lukken, dat wordt helemaal niks. Daarom stevenen we linea recta af op een minderheidsregering, met niet lang daarna nieuwe verkiezingen.
