De dag dat je wist dat-ie komen zou, kwam voor sommigen toch nog onverwacht: een scheuring in de PVV, de partij van Geert Wilders. Dit keer was het geen enkelvoudig mannetje of vrouwtje dat wegliep, maar zeven Kamerleden tegelijk. Eigenlijk een hele fractie was het, die dan ook meteen haar hulp ging aanbieden aan het minderheidskabinet dat momenteel in de maak is. Alsof zeven kardinalen zich melden bij een abortuskliniek om vrouwen bij te staan voor de afdrijving.
Een paar van de weglopers zag ik in de gebruikelijke talkshows zitten. Zij leken mij niet te behoren tot de allersnuggersten van het Binnenhof. Logisch natuurlijk, want als je jaren lang onder het juk van Geert bent doorgegaan, valt echte vrijheid over je heen als een natte deken. Leren praten en argumenteren hebben ze van Grote Roerganger uit Venlo niet geleerd, wel hoe je jaren lang je mond moet houden.
En hoe je verder naar buiten moet schreeuwen.
Eerlijk gezegd denk ik dat het Wilders worst zal wezen. Diep in zijn hart wil hij helemaal niet regeren, is hij er niet op uit om iets te bereiken. Met een overzichtelijke aantal van een mannetje of tien in zijn fractie kan hij het nog wel een tijdje uitzingen in de Kamer. Al die tijd zal hij gratis worden beveiligd. Daarna, als ook de winter in zijn leven begint sneeuwen, zien we wel weer verder.
Met bijzondere aandacht keek ik tijdens de scheuring naar Martin Bosma. Een paar maanden geleden was hij nog voorzitter van de Tweede Kamer. Als lid van de grootste fractie (37 zetels) konden ze niet om hem heen. Maar nauwelijks had de PVV een flink deel van haar winst ingeleverd, of een jong broekie van de VVD nam de gelegenheid te baat om Bosma weg te laten stemmen. Bosma was daar erg bedroefd over. Overal deed hij huilie-huilie. Hij had het als Kamervoorzitter toch zo goed, zo neutraal en zo fatsoenlijk gedaan. Hij had zelfs gedichten voorgelezen, ook van dichters die in het verleden subsidie hadden gekregen, terwijl de PVV juist tegen alle kunstsubsidies is. Ondertussen lachte het nieuwe VVD-voorzittertje in zijn vuistje. Voor Bosma was zijn nederlaag uiteraard vooral de schuld van links.
Helaas zit er voor hem niets anders op: Bosma wordt weer gewoon Kamerlid. Hij gaat weer ‘keihard vechten’ voor de PVV. Nog een geluk dat Martin Bosma als Kamervoorzitter is opgehoepeld, want stel je eens voor dat hij daar nog had gezeten met die hamer in zijn hand. Nu zag ik hem in de wandelgangen ongemakkelijk wegduiken voor Jaïr Ferwerda, de journalistieke clown die zich altijd met een blij gezicht allerlei onnozelheden op de mouw laat spelden.
De PVV is niet uiteengescheurd vanwege een ideologisch verschil van mening. De PVV is uiteengescheurd vanwege een gebrek aan interne democratie. Geert is als enige lid de baas. De rest zit erbij als vazallen. Een speciale rol is weggelegd voor Bosma, die uiteenzet waarom interne democratie helemaal geen democratie is. Ik sloeg zijn boek De schijn-élite van de valsemunters nog eens op. Daarin betoogt hij dat de ledenstructuur van politieke partijen juist aan de verstening van de politiek heeft bijgedragen. De PVV moet daarentegen rechtstreeks communiceren met het volk en nauwkeurig analyseren wat het volk wil. Vandaar dat Wilders tot op de minuut de peilingen volgt en zijn standpunten laat afhangen van het volk volgens die peilingen wil.
In zijn essay Te licht bevonden, over PVV-ideoloog Martin Bosma formuleert de historicus en emeritus-hoogleraar Ronald Havenaar het zo: “De PVV articuleert rechtstreeks de wil van het volk, die tot haar komt via elektronische weg, zonder tussenkomst van partijgeledingen. Behalve in de opstand tegen de elite en het pleidooi voor de directe democratie vertoont de PVV ook nog verwantschap met de progressieve ’68-ers in haar drang tot polariseren. De partij heeft dit middel niet slechts overgenomen maar geperfectioneerd tot een instrument dat schrille klanken produceert. De tegenstellingen moeten worden aangescherpt, zodat goed duidelijk wordt dat het volk de multiculturele samenleving meer dan zat is. ‘We gaan er hard in,’ schrijft Bosma. Hij is de uitvinder van het begrip ‘kopvoddentax’, dat zijn leider Wilders sinds het begin van de formatiebesprekingen tussen PVV, CDA en VVD niet meer in de mond nam, maar dat Bosma ‘een hartstikke goed woord’ blijft vinden (interview in de Volkskrant, 25/9/2010). Hoe grover en rauwer, hoe beter. Aan de politieke stamtafel van Bosma houdt men van bulderen en beuken. Tegenstanders zijn ‘knettergek’ en moeten met alle beschikbare middelen in het nauw worden gedreven.”
Geert Wilders en Martin Bosma waren een paar apart in de Nederlandse politiek.
De titel van Bosma’s boeken is een verwijzing naar een uitspraak van de politieke denker Jacques de Kadt (1897-1988), maar volgens Havenaar raken de overeenkomsten die Bosma ziet tussen hemzelf en De Kadt ‘kant noch wal’. Ik kan het daar alleen maar mee eens zijn. Neem bijvoorbeeld de aarzeling van de PVV om Oekraïne te steunen in de strijd tegen Rusland. De (mislukte) coalitie met de VVD, NSC en BBB dwong de partij even de militaire uitgaven te steunen, maar liever hadden Wilders en Bosma het geld besteed volgens het principe ‘Eigen Volk Eerst’. Voor De Kadt was steun aan Oekraïne geen probleem geweest. Zijn afkeer van autocratische ideeën en regiems leidde al vroeg tot een algehele afwijzing van de Sovjet-Unie. De oud-KGB’er Poetin had in de ogen van De Kadt al op even weinig genade kunnen rekenen.
Bosma is teruggekeerd tot het vazallenschap binnen de PVV. Of de scheuring definitief het einde is van de PVV moet nog blijken. Ik heb wel eens vaker, ten onrechte, beweerd dat Wilders aan de rand van de afgrond stond. Steeds kwam hij er bovenop door harde kritiek te uiten en verder geen verantwoordelijkheid te nemen, maar ik vermoed dat de wil tot comeback ook voor hem een keer ophoudt.
Geert Wilders en Martin Bosma waren een paar apart in de Nederlandse politiek. Never a dull moment, maar uiteindelijk rest er alleen het medelijden.
