Gekozen als lijstduwer? Neem zitting in de raad

Raymond van Barneveld, Eric Corton en Tommie Beugelsdijk zijn dit jaar allemaal lijstduwer. Het is dit jaar weer druk onder aan de kieslijsten van de gemeenteraadsverkiezingen met bekende Nederlanders. Wat moet je doen als je lijstduwer bent?Het fenomeen lijstduwer is niet nieuw. Zo was in 1994 oud-topschaatser Hilbert van der Duim lijstduwer in Assen voor PLOP, Politiek Lokaal Onafhankelijke Partij. Hij wilde na gekozen te zijn met voorkeursstemmen niet de gemeenteraad in. Uiteindelijk bedacht Van der Duim zich nadat hij veel gebeld en aangesproken werd op het feit dat hij niet de raad in wilde. Van der Duim had het gevoel dat hij de kiezer niet kon teleurstellen, daarvoor moest hij wel een regeling treffen met de school waar hij les gaf.Dit jaar doen toch weer 27 bekende Nederlanders mee als lijstduwer bij de verkiezingen in maart. Je wordt als lijstduwer in de raad gekozen wanneer je 25 procent van de kiesdeler haalt. De kiesdeler is het totaal aantal geldige stemmen dat is uitgebracht op alle kandidaten, gedeeld door het aantal te verdelen zetels. Bij een kleine gemeenteraad, met minder dan 19 raadszetels, is dit vijftig procent. De kritiek op lijstduwers is ook nog niet verstomd. Met name hoogleraar politicologie Joop van Holsteyn van de Universiteit Leiden spreekt zich fel uit tegen het fenomeen. In 2006 noemde hij lijstduwer al een chic woord voor kiezersbedrog en ook dit jaar noemde hij lijstduwers nepkandidaten. “Volksvertegenwoordiger is een voornaam ambt, waarmee niet lichtzinnig mag worden omgesprongen. Lijstduwers doen dat helaas wel. Zij zeggen te gaan voor dat ambt, maar ze jokken.”Lijstduwers kunnen na hun lijstduwersschap er ook echt klaar mee zijn. Maarten van Rossem, historicus en tv-persoonlijkheid, stelt zich bijvoorbeeld nooit meer beschikbaar als lijstduwer, nadat hij als kandidaat optrad bij de gemeenteraadsverkiezingen in Utrecht in 2010. Met name omdat Van Rossem zich ergerde aan journalisten, die hij ‘arrogante sloddervossen die er een potje van maken’ noemde. Hij had voor zijn kandidaatsstelling als lijstduwer positieve ervaringen met de media als commentator, maar daarna ben je ‘blijkbaar dan vogelvrij en mag iedereen vanachter een muurtje op je schieten. Voor mij is het eens, maar nooit meer.’

Gemeente en Kamer

Anderen kunnen geen genoeg van het lijstduwersschap krijgen. Henk Krol is dit jaar lijstduwer bij 50Plus in Eindhoven. Eerder maakte hij in maart 2014 zijn comeback in de politiek als lijstduwer voor Ouderen Appèl Eindhoven. Het jaar daarvoor was hij opgestapt bij 50Plus na de Gay Krantaffaire, hij had niet altijd de pensioenpremie betaald voor zijn personeel. Hij werd in de raad gekozen met 819 stemmen gekozen, ‘en dat terwijl ik mensen nog zo nadrukkelijk had opgeroepen niet op mij te stemmen.’ Krol nam wel plek in de raad, ‘de komende vier jaar zit ik in Eindhoven.’In september 2014 stapte Krol weer op, nadat hij weer terug keerde in de Tweede Kamer voor 50PLUS na ziekte van politica Martine Baay. Nu Krol weer meedoet met de gemeenteraadsverkiezingen in Eindhoven is Ouder Appèl Eindhoven boos, niet alleen omdat Krol van partij wisselt maar ook omdat 50PLUS had belooft niet mee te doen aan de verkiezingen in Eindhoven.Ook Geert Wilders zat tijdelijk in de raad nadat hij met voorkeursstemmen was gekozen. In 2010 werd hij met 13 duizend voorkeursstemmen in de gemeenteraad van Den Haag gestemd. Wilders vond de combinatie van zijn baan in de Kamer en gemeenteraadslid te belastend. Hij heeft wel, in tegenstelling tot Krol, gezegd bij het zitting nemen dat hij de functie zal beoefenen zolang als de werkdruk het toeliet.Wilders is niet de eerste die het combineren van de twee funties probeert, Jos van Rey nam in 1991 al zitting in de gemeenteraad en Tweede Kamer, nadat hij als lijstduwer werd gekozen in de raad van Roermond. Van Rey hield het wel vol. In het Limburgsch Dagblad van 1991 werd Van Rey geprezen, toen nog wel, en stelde het afdelingsbestuur ook dat het kiezersbedrog geweest zou zijn als hij niet de raad in was gegaan.

Geen plaats

Lijstduwers gaan niet altijd de raad in als ze met voorkeursstemmen gekozen worden. Zo werd Sabine Uitslag met ruim 400 stemmen gekozen als CDA-raadslid voor de raad van Olst-Wijhe. Ze kon het niet combineren met haar baby en haar bedrijf. Ook hier kwamen, net als bij Van der Duim, kritisch reacties op. Op de site van de plaatselijke krant, Weekblad Salland, wordt gesteld dat het ‘de burger simpelweg niet valt uit te leggen.’ Uitslag gaf er geen gehoor aan en ze stelt ook dat ze nadrukkelijk heeft aangegeven dat ze niet verkiesbaar was.Het verwijt kiezersbedrog is te vermijden voor de lijstduwer. Gewoon de raad in gaan wanneer gekozen, wel is het belangrijk dat je blijft zitten.